• روسین و همکاران^[۴۵] (۱۹۹۹) بیان مینماید که سودی با کیفیتتر است که پایدارتر باشد.

• کنان، ۲۰۰۱ بیان مینماید که هر چه فاصله سود و جریانهای نقدی کمتر باشد کیفیت سود بالاتر است.

• دچاو و دیچو (۲۰۰۲) بیان مینمایند که شرکتهایی که کیفیت اقلام تعهدی آنها بالاتر باشد سود پایدارتری خواهند داشت که اصطلاحا به آن سود با کیفیت بالا گفته میشود.

• • پنمن و ژانگ^[۴۶] (۲۰۰۲) بیان مینماید که سودی با کیفیت است که شاخص مناسبی برای سود دوره آتی باشد. به این نوع سود اصطلاحاً سود با ثبات گفته میشود.

• ریچارد سون و همکاران^[۴۷] (۲۰۰۳) بیان مینمایند که کیفیت سود درجه پایداری عملکرد عایدات در دوره آتی است.

• بالسم و دیگران^[۴۸] (۲۰۰۳) بیان مینمایند که سودی با کیفیت است که کیفیت اقلام تعهدی و ضریب واکنش آن بالا باشد.

• ریچاردسون (۲۰۰۳) بیان مینماید که سودی با کیفیتتر است که پایدار باشد.

• میخائیل و دیگران^[۴۹] (۲۰۰۳) بیان نمودند که درجه ارتباط عایدات گذشته یک شرکت با جریانهای نقدی آتی است.

یکی از دلایل احتمالی تنوع در تعاریف به عمل آمده از کیفیت سود می تواند نگاه های متفاوت پژوهشگران به جنبه های گوناگون این مفهوم باشد، به همین دلیل موضوع کیفیت سود، موضوعی پیچیده به شمار می رود که تاکنون هیچ پژوهشگری نتوانسته است تعریفی واحد و شاخصی کامل برای آن ارائه نماید (کرمی و همکاران، ۱۳۸۵). ولی با این همه، چیزی که مسلم است، این است که، در تعریف مفهوم کیفیت سود به دو ویژگی برای تعیین کیفیت اشاره شده است. یکی سودمندی در تصمیم گیری است و دیگری ارتباط بین کیفیت سود و سود اقتصادی است. به عبارتی دیگر کیفیت سود عبارت است از بیان صادقانه سود گزارش شده، یعنی کیفیت سود بالا نشان دهنده مفید بودن اطلاعات سود برای تصمیم گیری استفاده کنندگان و همچنین مطابقت بیشتر آن با سود اقتصادی می باشد. یکی از مواردی که می تواند بر کیفیت سود اثرگذار باشد، نحوه ارائه اطلاعات مربوط به سود است، بدین معنی که هرچه اطلاعات سود از مربوط بودن و قابلیت اتکای بالاتری برخوردار باشد، کیفیت سود، بالاتر خواهد بود (احمدپور، احمدی، ۱۳۸۷).
۲-۴-۲- دیدگاه های مختلف درباره کیفیت سود
کیفیت سود را می توان از دو دیدگاه ارزیابی کرد. یک دیدگاه، مفید بودن آن جهت تصمیم گیری است. دیدگاه دوم از کیفیت سود، استفاده از مفهوم هیکز از سود است (شیپر و وینسنت، ۲۰۰۳). برخی از تحلیلگران، روی کیفیت سود از دیدگاه تحلیلی، تمرکز کرده اند. از نظر آنها سود با کیفیت بالا به معنی آن است که عملکرد سال جاری شرکت، شاخص خوبی از عملکرد آتی واحد تجاری است. (دچاو و شراند^[۵۰]، ۲۰۰۴)
یک روش جهت ارزیابی کیفیت سود، روش بزرگنمایی انحرافات تخمین تعهدات عملیاتی سال جاری است. این روش اندازه گیری چون به تعهدات عملیاتی جاری محدود نبوده و به دوره های زمانی طولانی از جریانات نقدی و اطلاعات سود برای تخمین اندازه گیری نیاز دارد، استفاده نشده است. دچاو و دیچو (۲۰۰۲) از این روش برای سنجش کیفیت سود استفاده کردند. روش دیگر ارزیابی کیفیت سود در تحقیقات قبلی، ضریب واکنش سود (ERC) است. از دیدگاه یک سرمایه گذار، تداوم سودآوری بالاتر، پیش بینی های درست تری را ارائه می دهد، لذا با کیفیت تر خواهد بود.
۲-۴-۳- کیفیت سود برای چه کسانی اهمیت دارد؟
با توجه به تاکید هیات استانداردهای حسابداری مالی بر سودمندی تصمیم، اعتقاد بر این است که کیفیت سود و به طور کلی کیفیت گزارشگری مالی مورد توجه آنهایی است که برای مقاصد معاملاتی و تصمیم گیری در مورد سرمایه گذاری های خود از این گزارش ها استفاده می کنند. به علاوه، تدوین کنندگان استانداردها نیز به طور غیرمستقیم کیفیت سود را به عنوان شاخصی برای ارزیابی کیفیت استانداردهای گزارشگری مالی قلمداد می کنند. (رحیمیان، جعفری،۱۹)
سود و اندازه گیری های ناشی از آن معمولاً در طرح های پاداش و قراردادهای مربوط به بدهی ها استفاده می شوند. اخذ تصمیمات براساس سود ناقص یا کم کیفیت باعث انتقال نامطلوب ثروت می شوند. به عنوان مثال، در صورت استفاده از سود به عنوان شاخصی برای ارزیابی عملکرد مدیران و پرداخت پاداش به آنها، گزارش بیش از واقع آن باعث پرداخت پاداش بیشتر به آنها خواهد شد. همچنین گزارش بیش از واقع سود ممکن است کاهش در توان پرداخت بدهی ها را بپوشاند و وام دهندگان را به سوی تداوم وام دهی سوق دهد. از دیدگاه سرمایه گذاری نیز سود کم کیفیت نامطلوب است. زیرا تخصیص نادرست منابع را به دنبال دارد و باعث کاهش رشد اقتصادی می شود. این سودها کارایی لازم را نداشته و منابع را از پروژه هایی سوق می دهند که واهی بوده و بازده های ساختگی و خیالی دارند. (رحیمیان، جعفری ، ۲۰).
۲-۴-۴- اهمیت ارزیابی کیفیت سود
بر طبق مفهوم سودمندی تصمیم ارائه شده توسط هیات استانداردهای حسابداری مالی ایالت متحده، کیفیت سود و به صورت عام تر کیفیت گزارشگری مالی، مورد علاقه کسانی است که از گزارش های مالی برای تصمیم گیری های سرمایه گذاری و انعقاد قراردادهای مختلف استفاده می کنند. علاوه بر این، می توان گفت که از دیدگاه تدوین کنندگان استاندارد ها، کیفیت گزارشهای مالی به صورت غیر مستقیم، نشان دهنده کیفیت استانداردهای گزارشگری مالی است. سود گزارش شده و روابط بدست آمده از آن معمولا در قراردادهای حقوق و پاداش و قراردادهای استقراض استفاده می شوند. تصمیم گیری برای قراردادی براساس کیفیت سود پایین، باعث انتقال ناخواسته ثروت خواهد شد. برای نمونه، سود های بیش از حد نشان داده شده که به عنوان معیار ارزیابی عملکرد مدیریت قرار می گیرد، منجر به تعلق حقوق و مزایای بیش از اندازه به مدیریت خواهد شد. به گونه ای مشابه، سود های متورم ممکن است ورشکستگی ناگهانی شرکت را پنهان سازد که این خود باعث اعتبار دادن نادرست از سوی اعتبار دهندگان خواهد شد.
از دیدگاه سرمایه گذاری، کیفیت سود پایین مطلوب نیست زیرا نشانگر وجود ریسک در تخصیص منابع به آن بخش می باشد و باعث کاهش رشد اقتصادی از طریق تخصیص نادرست سرمایه ها خواهد شد. از طرفی، کیفیت سود پایین باعث انحراف منابع از طرح های با بازده واقعی به طرح های با بازده غیر واقعی می شود که کاهش رشد اقتصادی را در پی خواهد داشت. (اسماعیلی، ۳۰)

• • • 1. 1. ارزیابی کیفیت سود

       

       

   

   

سه دیدگاه عمده برای ارزیابی کیفیت سود وجود دارد که از سه بعد متفاوت مدیریت سود را مورد بررسی قرار می دهد.
دیدگاه اول بر تغییرپذیری سود تمرکز دارد که مبتنی بر ایده گرایش مدیران به هموارسازی سود است زیرا آنها معتقد هستند سرمایه گذاران سودی که بطور یکنواخت افزایش می یابد را ترجیح می دهند. مکتب فکری این دیدگاه نبود تغییرپذیری نسبی است که گاهی اوقات با سودهای باکیفیت تر مرتبط می شوند. لویز^[۵۱] و همکاران ( ۲۰۰۳ ) تغییرپذیری را با محاسبه نسبت انحراف معیار سودهای عملیاتی به انحراف معیار جریانهای نقدی عملیاتی اندازه گیری نمودند(مقدار پایین این نسبت دلیلی برای سودهای هموارتر است.
EQ=SD(OI)/SD(CFO)
دومین دیدگاه توسط بارتون^[۵۲] و سیمکو در سال ۲۰۰۲ پیشنهاد شدکه بر ایده شگفتی سود تمرکز دارد و عبارتست از نسبت مانده اول دوره خالص داراییهای عملیاتی به فروش. آنها شواهد تجربی فراهم نمودند که شرکتها با نسبت پایین این دیدگاه با گزارش شگفتی سودهای از پیش تعیین شده روبرو هستند.
EQ=NOA/NS
سومین دیدگاه مورد مطالعه در این تحقیق بر نسبت جریان نقدی عملیاتی به سود متمرکز است. این معیار کیفیت سود مبتنی بر نظریه ای است که میل به جریانهای نقدی به معنای سودهای با کیفیت تر است این دیدگاه ساده توسط پنمن^[۵۳] در سال ۲۰۰۱ پیشنهاد شد.
EQ=CFO/NI
آلوک^[۵۴] ۲۰۰۹ در تحقیقی به بررسی کیفیت سود و ضریب پاسخ سود، در شرایط افزایش با ثبات در سود همراه با افزایش با ثبات در درآمد، پرداختند. نتایج تحقیق نشان داد که شرکت های با رشد سود همراه با افزایش درآمد از کیفیت سود بالاتری نسبت به شرکتهای با رشد همراه با کاهش هزینه برخوردار می باشند. همچنین شرکتهای با افزایش در آمد، سود عملیاتی آتی بالاتری دارند.همچنین نتایج تحقیق نشان داد شرکتهایی که دارای رشد همراه با درآمد هستند، ضریب پاسخ سود بالاتری دارند.
کردستانی و همکاران ( ۱۳۷۸ )به بررسی برخی از ویژگیهای کیفی اطلاعات با هزینه سرمایه در بورس اوراق بهادار تهران پرداختند. نتایج تحقیق آنها به عدم رابطه بین هزینه سرمایه با معیار محافظه کاری و کیفیت اقلام تعهدی اشاره دارد(کردستانی, ۱۲,۱۳۷۸)

۹۱-۱۹۸۲

۲/۷%

۳۷

هند

Krishnamurti& kumar

۹۸

۹۳-۱۹۹۲

۳/۳۵%

۳۸

هنگ کنگ

Mcguinness& Zhaoand

۳۳۴

۹۶-۱۹۸۰

۹/۱۵%

۳۹

یونان

Kazantzis& Levis

۷۹

۹۱-۱۹۸۷

۵/۴۸%

فرضیه‌های تبیین کننده قیمت گذاری کمتر از واقع سهام عرضه های اولیه
در ادبیات مالی پدیده قیمت گذاری کمتر از واقع سهام عرضه ای عمومی اولیه برای اقتصاددانان و پژوهشگران مالی به عنوان یک معما مطرح است: چرا شرکت های ناشر، سهام خود را به قیمتی عرضه می کنند که کمتر از قیمتی است که سرمایه گذاران تمایل به پرداخت آن دارند؟ به عبارت دیگر چرا شرکت های ناشر با فدا کردن منافع سهامداران اولیه خود و «باقی گذاشتن مبلغ قابل توجهی پول روی میز» هزینه قابل توجهی را متحمل گردیده و برای سرمایه گذاران جدید بازده کوتاه مدت مثبت ایجاد می کنند؟ بطور کلی در میان اندیشمندان مالی در رابطه با شکل گیری بازده کوتاه مدت عرضه های عمومی اولیه دو دیدگاه یا نگرش وجود دارد:

دیدگاه اول بیان می کند که سهام عرضه های اولیه به قیمتی کمتر از ارزش ذاتی به بازار عرضه می شوند. در نتیجه بازده های کوتاه مدت غیرعادی نتیجه یا پیامد قیمت گذاری کمتر از واقع عمدی توسط شرکت های ناشر یا بانک سرمایه گذار منتخب آن می باشد. در این دیدگاه اعتقاد بر این است که قیمت اولیه بازار سهام عرضه های اولیه، ارزش ذاتی آنها را منعکس می سازد. بنابراین در یک بازار سرمایه کارا قیمت غیر واقعی (عرضه) برای مدت طولانی عمر نمی کند. لذا سرمایه گذاران با ایجاد اضافه تقاضا برای سهام کمتر از واقع قیمت گذاری شده ، قیمت غیر واقعی آنها را به سمت ارزش ذاتی سوق می دهند. این دیدگاه به «قیمت گذاری کمتر از واقع» سهام عرضه های عمومی اولیه معروف است. همانطور که در نگاره ۱-۲ نشان داده شده اغلب مطالعات تجربی این دیدگاه را تایید نموده اند.
دیدگاه دوم که به «ارزش گذاری بیش از واقع^[۲۰] » سهام عرضه های عمومی اولیه معروف است، بیان می کند که سهام عرضه های اولیه به ارزش ذاتی عرضه می شوند اما با آغاز داد و ستد عمومی سهم در بازار، سرمایه گذاران به علت خوش بینی زیاد و ابتلا به هیجانات زود گذر، سهم را بیش از واقع ارزشگذاری می کنند (آگاروال و ریوولی، ۱۹۹۰)^[۲۱].
نا گفته روشن است که ترکیبی از دو دیدگاه فوق می تواند تبیین کننده بازده غیر عادی مثبت سهام اولیه در کوتاه مدت و در نتیجه بازده غیرعادی منفی در بلند مدت باشد. در حمایت از دیدگاه های فوق و تبیین پدیده قیمت گذاری کمتر از واقع سهام عرضه های عمومی اولیه، اندیشمندان مالی، تئوری ها و فرضیه های متعددی را مطرح کرده اند. این تئوری ها و فرضیه ها هر یک با تاکید بر جنبه خاصی از روابط بین ذینفعان عرضه های عمومی اولیه سهام (شرکت های ناشر، بانک های سرمایه گذار و سرمایه گذاران بالقوه در بازار) تلاش می کنند این پدیده را از زاویه خاصی تشریح یا توجیه کنند که مانند اکثر فرضیه‌ها در زمینه مالی و ‌حسابداری هیچ کدام به تنهایی قادر به توضیح کامل آن نبوده‌اند. در زیر برخی از این فرضیه‌های مهم توضیح داده شده که با بازده سهام جدید در ارتباط هستند.
فرضیه نفرین برنده^[۲۲]
برای درک بهتر این تئوری، حالتی را در نظر بگیرید که برخی سرمایه‌گذاران نسبت به برخی دیگر دارای اطلاعات بیشتر و ‌بهتری هستند. سرمایه‌گذاری که اطلاعات کمی در مورد بنگاه عرضه کننده دارد، ‌اگر ببیند که در خرید سهامی که کسان دیگری متقاضی آن نیستند، هیچ مشکلی ندارد، ممکن است با خود فکر کند که چون ارزش واقعی سهم کمتر از قیمت عرضه آن است، او ‌توانسته به آسانی آن را به دست آورد و در نتیجه این امر با بازده منفی مواجه می شود. این مساله به «نفرین برنده» معروف است. بر این اساس، زمانی که بازده سرمایه گذاران بی اطلاع از سهام عرضه های عمومی اولیه منفی باشد، تمایلی برای مشارکت در امر خرید سهام جدید نخواهند داشت . شرکت ها و بانک های سرمایه گذار از این موضوع آگاهی دارند و برای اینکه سرمایه گذاران ناآگاه را به مشارکت در بازار عرضه های عمومی اولیه جذب کنند، ضروری است سهام مورد عرضه خود را به قیمتی کمتر از قیمت واقعی عرضه کنند. تحقیقات بسیاری در مورد این فرضیه انجام شده است ولی این پایان راه نبوده است.
فرضیه چشم و ‌هم چشمی‌^[۲۳]
عرضه اولیه سهام می‌تواند ناشی از چشم و ‌هم‌چشمی در بازار ‌باشد. اگر یک سرمایه گذار ببیند که افراد زیادی از سهم خاصی خریداری می‌کنند ممکن است او ‌هم به دنبال سایرین به خرید سهام مربوطه اقدام کند. برای استفاده از این پدیده، بنگاه ها اقدام به ارزان فروشی می‌کنند تا با جذب گروه بزرگی از سرمایه‌گذاران بالقوه در همان ابتدای عرضه، دیگر سرمایه‌گذاران را هم وادار به خرید سهام خود کنند.
فرضیه ریسک گریزی موسسات تامین کننده سرمایه
یک توضیح برای عرضه زیر قیمت سهام جدید، مبتنی بر ریسک‌گریزی موسسات تامین کننده سرمایه است. یعنی موسسات تامین کننده سرمایه معمولاً سهام جدید را به منظور کم کردن ریسک‌ها و ‌هزینه‌های ‌خودشان زیر قیمت می‌فروشند. ولی شواهد تجربی تهیه شده توسط ریتر (‌۱۹۸۴‌) و ‌چالک و ‌پیوی^[۲۴] (‌۱۹۸۷‌) عکس این مطلب را نشان می‌دهد. با ارزان فروشی سهام، اوراق بهادار به صورت بالقوه با استقبال بیشتری مواجه خواهند شد و ‌این امر موجب می‌شود تا ریسک عدم فروش اوراق بهادار به ‌طور قابل ملاحظه‌ای کاهش یابد (ظریف فرد و مهرجو،۱۳۸۶‌).
فرضیه بیمه ضمنی در مقابل مسئولیت‌های قانونی
دلیل دیگری ‌که موسسات تامین کننده سرمایه، سهام جدید را زیر قیمت می‌فروشند،‌ ترس آن‌ها از مشکلات قانونی بالقوه ناشی از انتشار سهام جدید به قیمت گران است. بعضی از محققان مانند تینیک^[۲۵] (‌۱۹۸۸‌) معتقدند تنبیهات قانونی برای اشتباهات در رسیدگی دقیق موجب ایجاد انگیزه در موسسات تامین کننده سرمایه می‌شود تا سهام جدید را زیر قیمت عرضه کنند زیرا در غیر این ‌صورت امکان دارد به گران فروشی متهم شده و ‌برای جبران خسارت سهامداران، از نظر قانونی مجرم شناخته شوند (ایمانی، ۱۳۸۴).
فرضیه قدرت انحصاری ^[۲۶]
بعضی از محققین مانند ریتر (‌۱۹۸۴‌) پیشنهاد کرده‌اند که عرضه زیر قیمت ممکن است نتیجه قدرت انحصاری موسسات تامین کننده سرمایه در تضمین فروش سهام شرکت‌های کوچک پرخطر باشد. به این معنی که موسسات تامین کننده سرمایه جهت ایجاد انگیزه در سرمایه‌گذاران برای استقبال از خرید سهام شرکت‌های پر ریسک، ممکن است عرضه با قیمت پایین سهام را ترجیح دهند (ایمانی، ۱۳۸۴).
فرضیه شهرت (‌اعتبار) موسسات تامین کننده سرمایه
عقیده رایج در بازاریابی این است که نحوه انتخاب موسسات تامین کننده سرمایه بر قیمت سهام جدید اثر می‌گذارد به این معنی که بالا بودن درجه اعتبارات موسسات تامین کننده سرمایه و ‌خوشنامی آن‌ها در بین ‌سرمایه‌گذاران منجر به استقبال بیشتر از سهام و در نتیجه افزایش قیمت آن می‌شود (هیبتی و مرادی،۱۳۸۹‌).
فرضیه حباب سفته بازی^[۲۷]
طبق این فرضیه بازده اضافی بزرگ سهام جدید به امیال سفته بازی سرمایه‌گذارانی نسبت داده می‌شود که نتوانسته‌اند سهام جدید را از تضمین‌کنندگان فروش اوراق بهادار به قیمت‌های عرضه اولیه بخرند. چون در برخی موارد ممکن است به دلایل مختلف، سهامی ‌مورد اقبال عمومی‌ قرار گیرد که در این‌صورت سرمایه‌گذاران به هر ‌قیمتی مایل به خرید این سهام هستند و در نتیجه قیمت سهام افزایش یابد (ایمانی، ۱۳۸۴).

تعداد ایستگاه­های شاهد­­،
بارندگی متوسط در ایستگاه ناقص با آمارهای موجود­،
: بارندگی متوسط در ایستگاه شاهد و همزمان با آمار ایستگاه ناقص،
: بارندگی در ایستگاه شاهددر سال یا ماه مورد نظر برای تکمیل آمار ایستگاه ناقص می­باشند.

۳-۱۰ - ۴- بررسی مشخصات آماری داده ­ها
پس از برداشت داده ­های مورد نیاز از روی پرسش­نامه­ ها، ابتدا داده ­ها به محیط نرم افزاری Excel منتقل، سپس صحت همگنی و کیفیت آن­ها کنترل گردیده و در نهایت مشخصات آماری داده ­ها محاسبه گردید­.
۳-۱۰ -۵- تهیه نقشه پارامترهای مختلف بارش
پس از این­که نقاط ایستگاه­ها روی نقشه پیاده شد، مقادیر طول و عرض جغرافیایی و هر یک از مشخصات بارش از جمله بارش متوسط سالانه، ماهانه، فصلی و روزانه به صورت جداگانه وارد نرم­افزار GS⁺ گردید. در نرم­افزار GS⁺، ابتدا با بهره گرفتن از گزینه­ های مربوطه داده­هایی که نرمال نبودند، نرمال­سازی گردیدند. سپس به صورت آزمون و خطا، مقادیر بهینه برای Lag class distance interval وActive lag distance به مناسب­ترین مدل دست پیدا کردیم.
به دلیل این­که میان­یابی­ها در نرم­افزارهای GIS مانند Arc GIS دقیق­تر انجام گشته و خروجی­های بهتری از این نرم­افزار حاصل می­گردد. پس از به­ دست آوردن مدل­های مناسب از روی نرم­افزار GS⁺ ، مشخصات مدل­ها از جمله نوع مدل، روش kriging، دامنه تاثیر(Range parameter)، سقف (Sill)، اثرقطعه­ای(effect Nugget) و lag class distance interval را در نرم­افزار Arc GIS وارد کرده و میان­یابی را با بهره گرفتن از روش کریجینگ انجام می­دهیم. در نهایت نقشه­ای از پارامتر مورد نظر بارش، برای کل استان تهیه گردید. به دلیل این­که روش کریجینگ برای نقاط کوهستانی میان­یابی را به خوبی انجام می‌دهد(عضدی،۱۳۸۶). ما در این تحقیق از روش کریجینگ استفاده نمودیم. در نهایت با محاسبه مقادیر پارامترهای بارش همه نقشه­­ها استخراج گردیدند­.
۳-۱۰ -۶- تهیه نقشه پراکنش نقاط زمین لغزش
پس از وارد کردن مختصات جغرافیایی هر نقطه نقشه­ای از پراکنش نقاط زمین­لغزش در محیطGIS تهیه گردید.
۳-۱۰ -۷- محاسبه پارامترهای مختلف بارش در نقاط زمین­لغزش­ها
پس از تهیه نقشه­ی هرکدام از پارامترهای بارش، نقشه نقاط زمین­لغزش را بر روی این نقشه انداخته و در نهایت مقادیر هر کدام از پارامترهای بارش در این نقاط مشخص گردید. که این مقادیر به صورت یک فیلد به جدول توصیفی نقاط لغزشی اضافه گردید­.
۳-۱۰ -۸- محاسبه پارامترهای مورفومتریک زمین لغزش
در بررسی پارامترهای مورفومتریک زمین­لغزش­ها، این پارامترها از لحاظ کشیدگی طولی و عرضی، گسترش عمقی مورد بررسی قرار گرفتند که این شاخص­ های مورفومتری شامل ضریب تغییر شکلزمین‌لغزش()، ضریب تغییر شکل طولی()، ضریب تغییر شکل عرض و شاخص عمق(۱۰۰.) می­با­شند. این پارامترها در نرم افزار Excel که در فصل اول به تعریف همه این پارامترهای زمین لغزش پرداخته شد­.

۳-۱۰ -۹- بررسی ارتباط بین پارامترهای مورفومتری زمین­لغزش­ها و خصوصیات بارش
۳-۱۰-۹-۱ - آزمون همبستگی
پس از این­ که میزان بارش و هر کدام از پارامترهای مورفومتری زمین لغزش برای هر کدام از زمین­لغزش­ها مشخص گردید، به منظور تعیین ارتباط بین پارامترهای بارندگی و مورفومتری اقدام به آزمون همبستگی پیرسون بین این مقادیر گردید.
مقدار ضریب همبستگی پیرسون با توجه به رابطه زیر محاسبه می­ شود:

(۱)

که در آن : میانگین پارامتر مورفومتری و میانگین پارامتر بارش ،: مقادیر پارامتر مرفومتری برای زمین لغزش ام، : پارامتر بارش برای زمین لغزشام و : برابر با تعداد داده ­ها می­باشد. هر چه مقدار R² به یک نزدیک­تر باشد نشان­دهنده همبستگی بالای پارامترهای بارندگی و مورفومتری می‌باشد (فروند^[۴۱]،۱۹۹۲). این آزمون با بهره گرفتن از نرم افزار SPSS انجام پذیرفت­.
۳-۱۰-۹-۲- تحلیل آماری
با توجه به دامنه تغییرات پارامترهای بارش هر کدام از آن­ها به طبقات مختلفی تقسیم و متوسط پارامترهای مورفومتری برای هر کدام از طبقات محاسبه و در نهایت نمودارهای مختلف در نرم افزار Excel ترسیم گردید­.
فصل چهارم
نتایج
۴-۱- بررسی پارامترهای مختلف بارندگی
در این فصل مقایسه­ میزان میانگین بارندگی در نقاط مختلف ا­ستان مازندران صورت می­پذیرد. در عین حال به بررسی تاثیر پارامترهای بارش ایستگاه­های مختلف زمین­لغزش پرداخته می­ شود­­.
مقدار متوسط بارش سالانه طی دوره آماری ۳۵ ساله در نقاط مختلف ایستگاه­ها محاسبه و نتایج آن به صورت جدول ۴-۱ و ۴-۲ ارائه گردید­.
در جدول ۴-۳ نیز بیشترین میزان بارندگی به کمترین میزان بارندگی در ایستگاه­های مختلف استان مازندران به صورت درصد ارائه می­گردد.
جدول۴- ۱- میانگین ماهانه در ایستگاه­های مختلف استان مازندران

از جهت تاریخى توجه جدى به موضوع و غرض سوره‌ها و تأکید بر آنکه‌هدف هر سوره باید اساس فهم آیات تلقى گردد از اوائل قرن چهاردهم هجرى با نگارش تفسیر المنار آغاز شد. اما چنان نیست که گذشتگان بطور کامل از آن غافل باشند. قرآن پژوهان و مفسران پیشین این بحث را از دریچه تناسب و ارتباط آیات مى‌نگریستند.
بحث فوق اگرچه ریشه در همان بحث تناسب وارتباط آیات و سوره دارد که در بین دانشمندان اولیه مطرح بوده‌است اما با این عنوان ومشخصات، نظریه‌ای است نوظهور پیرامون روش قرآن که برخی قرآن پژوهان معاصر مطرح کرده‌اند و به رغم عمر کوتاه خود که بیش از نیم قرن از آغاز آن نمی‌گذرد در حوزه مباحث علوم قرآنی بحث‌هایی را برانگیخته‌است برخی از کسانی که به طور گسترده بحث و بررسی وحدت موضوعی را دنبال کرده‌اند و تألیفاتی در این زمینه‌ارائه داده‌اند عبارتند از محمد محمود حجازی در کتاب تفسیر الواضح و الوحده‌الموضوعیه عبداله درّاز در کتاب نباء العظیم.شحاته در کتاب اهداف کل سوره و مقاصدها فی القرآن الکریم صبحی صالح در مباحث فی علوم القرآن و…^[۵۱۲]
که نظرات برخی از آنها عبارتند از:
برخی معتقدند که: در این روش، پژوهشگر ابتدا هدف اساسی یا اهداف اصلی یک سوره را باز می‌یابد، آنگاه به بررسی اسبابِ نزول سوره یا آیاتی که موضوع اساسی سوره را مطرح می‌کنند، می‌پردازد، سپس به ترتیبِ نزول سوره در میان سور مکی و مدنی می‌نگرد و در مرحله بعد به بررسی اسلوب‌های قرآنی در عرضه ‌آن موضوع و تناسب‌های موجود در بخش‌های مختلف سوره ‌اقدام می‌کند.^[۵۱۳]
این شیوه نگاهی است بسیار ارجمند به سُوَر قرآن که در صدد است، در ورای پراکندگیِ ظاهری میان مباحث و موضوعات یک سوره و احیاناً علی‌رغم اختلافِ زمانی در نزول آیات آن، موضوعی واحد یا محوری مشترک برای آن موضوعات و مباحث، جستجو کند و ارتباطی مقبول و انسجامی‌درخور، بین آیات هر سوره بیابد.^[۵۱۴]

هر سوره‌ای از سور قرآن کریم دارای جان و روحی است که در کالبد آیات آن سوره جریان دارد و این روح بر مبانی، و احکام و اسلوب آن سوره دارای سلطه و إشراف است. معانی و مفاهیم قرآن کریم باید از این منظر و روش نگریسته شود. این روش برای مطالعه و بررسی قرآن کریم سودمندتر از آن است که ‌آیات آن یکی پس از دیگری مورد مطالعه و بررسی قرار گیرد. اگر کسی جمله‌ها و آیات و یا کلمات و یا احیاناً حروف آنها را نیز مورد مطالعه و بررسی قرار دهد تا از رهگذر چنین مطالعه‌ای سراسر آن را اجمالاً و یا تفصیلاً بررسی کند، چنین مطالعه‌ای پریشان و از هم گسیخته نمی‌تواند به‌او در جهت بازیافتن شکوه و عظمت و زیبائی چهره و سیمای سوره مدد رساند.^[۵۱۵]
علامه (ره) در تفسیر وزین المیزان برای کل قرآن هدف و موضوع واحدی را که ‌همان «هدایت انسانها به سوی سعادت است» معرفی نموده‌است و از آن برای تفسیر آیات کمک می‌گیرد.^[۵۱۶]
دلایل وحدت موضوعی در سوره‌ها
دانشمندان علوم قرآنی ومفسران، بر وحدت موضوعی در بین سوره‌ها دلایلی نیز ارائه داده‌اند؛ که بطور خلاصه به آنها اشاره می‌کنیم.
۱) تحدید آیات سوره‌ها
یکی از دلایل ارائه شده توسط آنها این است که تفاوت در عدد آیات سوره‌ها نمی‌تواند اتفاقی باشد؛ زیرا اتفاقی بودن یعنی نسنجیده و عاری بودن از حکمت و بدون سبب و صدور هرگونه عمل حساب نشده‌از سوی فاعل حکیم ممتنع است. بعضی از سوره‌های قرآن، به ویژه سوره‌های کوتاه، به طور کامل نازل شده‌است، سوره‌هایی هم که به طور پراکنده نازل گشته‌است، با نزول {بسم الله‌الرحمن الرحیم}آغاز می‌گردید و هر آیه یا آیاتی که پس از آن نازل می‌گشت با دستور پیامبر اکرم| به دنبال آیات پیشین ثبت می‌گردید تا بسمله دیگری نازل گردد که پایان سوره قبل و آغاز سوره بعد را اعلام نماید. از این‌‌رو، مقدار عدد آیات و ترتیب آنها به دستور وحی و پیامبر انجام گرفته‌است.
اکنون این سؤال مطرح است که‌این اختلاف عدد در آیات سوره‌ها برای چیست؟ پاسخ آن است که‌هر سوره‌هدفی دنبال می‌کند که با پایان یافتن بیان هدف، سوره پایان می‌یابد و اختلاف در عدد آیات هر سوره معلول همین علت است.
علامه& نیز در تفسیر المیزان به‌همین مطلب اشاره نموده‌است، وتقسیم قرآن به سوره‌های متعدد را
نشانه وحدت موضوعی هر سوره، و نیز اختلاف و تعدد غرض‌های سوره‌ها به تعداد سور قرآنی قلمداد کرده و اعتقاد دارد که:
اولاً باید دانست که خداى سبحان کلمه (سوره) را در کلام مجیدش چند جا آورده، از آن جمله فرموده:
{فَأْتُوا بِسُورَهٍ مِثْلِهِ}^[۵۱۷]
ثانیا از این آیات مى‏فهمیم که‌هر یک از این سوره‏ها طائفه‏اى از کلام خدا است، که براى خود و جداگانه، وحدتى دارند، نوعى از وحدت، که نه در میان ابعاض یک سوره‌هست، و نه میان سوره‏اى و سوره‏اى دیگر.این اختلاف هرگز به صورت اتفاقی انجام نگرفته و میان آیات هر سوره رابطه‌ای معنوی و تناسب وجود دارد. سپس این گونه نتیجه گیری می‌کند: اغراض و مقاصدى که‌از هر سوره بدست مى‏آید مختلف است، و هر سوره‏اى غرضى خاص و معناى مخصوصى را ایفاء مى‏کند، غرضى را که تا سوره تمام نشودآن غرض نیز نیز تمام نمی‌شود.^[۵۱۸]
۲) حسن مطلع وحسن ختام
دانشمندان علوم بلاغت، حسن مطلع و حسن ختام در هر سوره را از جمله محسّنات بدیعی قرآن و از ارکان مهم بلاغت دانسته‌اند. وبه‌همین دلیل، هر سوره با مقدّمه‌ای آغاز می‌گردد و با خاتمه‌ای لطیف پایان می‌یابد.
آنها اتفاق‌نظر دارند که قرآن کریم در تمامی‌سوره‌ها و آیاتش به بهترین وجه، از چنین نظم و نسقی برخوردار بوده و خاتمه سوره‌ها همچون افتتاح آنها، در نهایت لطافت و ظرافت انجام یافته‌است. بنابراین، باید مقاصد و اهداف بزرگی وجود داشته باشد که‌این دو حسن و زیبایی را به‌هم پیوند داده و بدان کمال اتصال بخشیده و همراه ‌آن دو نظمی‌شگفت‌انگیز بین تمام اعضا و کلمات و حروف هر سوره‌استوار است. حال با این بیان، آیا ممکن است کلامی‌با مقدّمه شیوا و خاتمه‌ای زیبا، مقصودی بس والا نداشته باشد؟
ایشان از جمله مفسّرانی است که به‌این موضوع اعتقاد داشته‌است و در سرتاسر تفسیر خود به‌ آن اشاره نموده‌است گاهی در آغاز تفسیر سوره وگاهی در پایان یک سوره و گاهی نیز در میان یک سوره موضوع (غرض) اصلی هر سوره را تبیین نموده و از راه‌های مختلف بویژه سیاق، مضمون مرتبط و هماهنگ را مطرح می‌کند.بطور مثال هنگام تفسیر آیه بسمله در سوره حمد و یادآوری آیاتی که واژه «سوره» در آن آمده‌است
می‌گوید:
علامه طباطبائی& هر سوره را دارای یک یا چند هدف مشخص دانسته و معتقد است که تا آن هدف کاملاً مشخص نشود سوره پایان نمی‌پذیرد و علت اختلاف در تعداد آیات یک سوره را نیز به‌همین دلیل می‌داند. و اعتقاد دارد که مساله وحدت موضوعی یا وحدت سیاق در هر سوره (که‌از قرائن کلامیه به شمارمی‌رود) از همین جا نشأت می‌گیرد^[۵۱۹]
۳) لازمۀ فهم سوره، کشف موضوع آن است
بی تردید یکی از قدمهای مهم برای تفسیر آیات پیدا کردن موضوع آن سوره‌است، که‌ اگر به درستی کشف شود فهمیدن سوره، فلسفۀ چینش آیات در یک سوره، پیامهای مترتب در آن سوره براحتی باز شناسی می‌شود؛ وروی هم رفته تفسیر ارائه شده زیباتر و دقیتر خواهد بود.
اگرچه علامه طباطبائی در آغاز تفسیر هر سوره کوشیده‌است محور و غرض آن سوره را بشناساند و در پرتو آن غرض، به فهم و تفسیر آیات سوره برود. تنها در یک مورد به تبیین این مدعا پرداخته‌است که چگونه رهیافت به غرض سوره‌ها می‌تواند بر فهم و تفسیر یکایک آیات تأثیر گذار باشدوآن، تفسیر ارائه معنای بسم الله در آغاز سوره حمد است.^[۵۲۰]
البته گاهی نیز معتقد است که نمی‌توان غرض واحدی را برای یک سوره در نظر گرفت که مورد نظر همه ‌آیات آن سوره باشد.^[۵۲۱]
و در تعیین موضوع برای برخی از سوره‌ها به نتیجه قطعی و محکمی ‌نمی‌رسد و گاهی به صراحت می‌گوید که‌این سوره موضوع مشخصی ندارد مثلاً درباره سوره توبه می‌گوید: آیات این سوره برخلاف سایر سوره‌ها که‌ اواخرش همان منظوری را افاده می‌کند که‌اوائلش افاده می‌کرد دارای غرض واحدی نیست.^[۵۲۲]
و قبلاً نیز یادآوری کردیم که علامه معتقد است که تناسب و ارتباط فقط در سوره‌هایی است که یکباره نازل شده‌است بنابراین در سوره‌هایی که بتدریج نازل شده، نمی‌توان از وحدت غرضی و موضوع بحث کرد.^[۵۲۳]
و در جای دیگر آورده‌است که: خدای تعالی، هر چند آیه را، یک سوره نمی‌خواند هر چند که‌ آن، آیات متعددی باشد، مگر آنکه‌ان چند آیه مشتمل باشد بر غرض الهی، متمایز از غرضهایی که در سوره‌های دیگر استیفا شده‌است.^[۵۲۴]
مفسّر المیزان معتقد است که‌اگر چه در سوره‌های طولانی غرض از سوره به عنوان برائت استهلال در ابتدای آن می‌آید و نیز به عنوان حُسن ختام در آخر آن بیان می‌شود اما گاهی اتفاق می‌افتد که‌این غرض در آیات میانی یک سوره‌هم مطرح شود. از جمله در ذیل آیات ۶۰ - ۵۸ سوره مبارکه مریم آورده که‌این سه آیه متضمن خلاصه غرض سوره‌است.^[۵۲۵]
از آنجا که علم مقاصد و هدفمندی سوره‌ها ی قرآنی یکی از علوم موثر در فهم آیات قرآنی است سید قطب نیز از این مهم غافل نشده و ضمن تایید و قبول آن تأکید می‌کند که وحدت غرض نه تنها در سوره‌های تک موضوع وجود دارد بلکه در سوره‌های چند موضوع نیز قابل بررسی است.
به عنوان مثال: سوره مائده‌اگرچه سوره‌ای است با موضوعات متنوع و زیاد و نتیجتاً باید تعدد غرض و هدف هم داشته باشد، ولی همه‌این موضوعات یک هدف را تعقیب می‌کنند.^[۵۲۶]
البته ‌ایشان گاهی نیز از تعدد هدف می‌گوید، مثلاً برای سوره صف دو هدف اساسی مطرح می‌کند.^[۵۲۷]
سید قطب به مضمون و غرض سوره با اصطلاح ظل و محور می‌پردازد و بخشهای متعدد یک سوره را به صورت یک کل هماهنگ به‌هم پیوند می‌دهد.
او معتقد است که‌اشتراک موضوعی میان دو یا چند سوره به‌اشتراک در هدف نمی‌انجامد چون ممکن است مطرح شدن یک موضوع در سوره‌های مختلف، برای چند هدف مختلف باشد مثلاً موضوع توبه در سورۀ مبارکۀ نساء با هدف تبیین حقیقت توبه‌است ولی در سورۀ مبارکۀ آل عمران با هدف بیان احکام توبه و امید دادن به گناهکاران.^[۵۲۸] سیدقطب محور، مدار، مرکز و مقصد همهء قرآن را “توحید” می‌داند و آنرا نخستین و مهمترین عامل انسجام و پیوند همه بخشها و سور و آیات و کلمات آن معرفی کرده‌است، بطوری که ‌از نظر سید قطب نمی‌توان پذیرفت ورود قرآن در هر مجال و حوزه‌ای، جز برای تبیین توحید و خداشناسی و تحقق معرفتی عمیق و کامل و صحیح از خداوند متعال بوده‌است.^[۵۲۹]
ایشان علاوه بر این هدف و غرضی کلی، برای هر یک از سور قرآنی نیز غرض و هدفی را مشخص نموده‌است که در ادامه به بررسی آن خواهیم پرداخت.
یکی دیگر از مواردی که در بحث وحدت موضوعی سور، اهمیت پیدا می‌کند تشخیص مکی یا مدنی بودن سوره‌هاست.
علامه طباطبائی از جمله مفسّرانی است که با ابزار سیاق و مضمون آیات به مکی و مدنی بودن سوره‌اشاره می‌کند. اگر چه بصورت مستقل به تبیین شاخصه‌های سوره‌های مکی و مدنی نپرداخته‌است اما از خلال گفته‌های وی در آغاز تفسیر سوره‌ها و تعیین مکی یا مدنی آنها، می‌توان به‌انها پی برد مثلاً در تبیین غرض و موضوع سورۀ مبارکۀ ص می‌گوید: این سوره مکی و محور و غرض یگانه ‌آن پیامبر | است.^[۵۳۰]
چنان که در آغاز سوره حدید که‌ آنرا مدنی می‌شناسند، در پی یافتن موضوع و غرض آن بر می‌آید و انفاق را موضوع آن سوره معرفی می‌کند.^[۵۳۱]
بنابراین علّامه (ره) به تناسب مکّی یا مدنی بودن هریک از دو سوره برای جستن موضوع تلاش کرده‌است و سرانجام موضوع سوره ص را که مکّی است از مسائل اصلی و بنیادین اسلامی‌و موضوع سورهء حدید را که مدنی است از محورهای مربوط به مسایل فرعی دین تعیین می‌کند.
همانطور که قبلاً گفتیم سید قطب معتقد به‌ارتباط بین آیات قرآن می‌باشد و برای تبیین این نوع ارتباط از اصطلاحات خاصی مثل موضوع، جوّ، هدف و شخصیت و… استفاده می‌کند.
بطور مثال در آغاز سورۀ مبارکۀ زمر می‌نویسد: این سوره تقریباً محدود به توضیح مسأله توحید و یگانه پرستی است و…. که‌از آغاز تا انجام آن متصل به‌هم است و به شکلهای گوناگون عرضه می‌گردد.^[۵۳۲]
بنابراین یکی ازمبانی تفسیری سید قطب، تأکید بر وحدت موضوعی آیات و سور قرآن کریم می‌باشد. و این مبنا در تفسیر فی ظلال چنان گسترده و فراگیر است که می‌توان وی را در این زمینه مبتکر و مبدع
دانست.

«احذروا علی شبابکم الغلاه لا یفسدوهم فانّ الغلاه شرّ خلق الله، یصغّرون عظمه الله ویدّعون الربوبیّه لعباد الله…».^[۳۶۱]
الامام الرضا†:
«من تجاوز بأمیرالمؤمنین† العبودیّه فهو من المغضوب علیهم ومن الضالین».^[۳۶۲]
عن محمد بن زید الطبری: کنت قائما علی رأس الرضا† بخراسان وعنده عده من بنی هاشم منهم اسحاق بن موسی العباسی فقال:
«یا اسحاق بلغنی انّ الناس یقولون: انا نزعم انّ الناس عبید لنا، لا وقربتی من رسول الله… ما قلته قط ولا سمعته من احد من آبائی ولا بلغنی من احد منهم قاله، لکنا نقول: الناس عبید لنا فی الطاعه، موال لنا فی الدین، فلیبلغ الشاهد الغائب».^[۳۶۳]
الامام زین العابدین†:
«وانّ الیهود احبّوا عزیرا حتی قالوا فیه ما قالوا، فلا عزیر منهم ولا هم من عزیر وانّ النصاری احبوا عیسی حتی قالوا فیه ما قالوا، فلا عیسی منهم ولا هم من عیسی وانّا علی سنّه من ذلک، انّ قوما من شیعتنا سیحبّونا حتی یقولوا فینا ما قالت الیهود فی عزیر وما قالت النصاری فی عیسی بن مریم، فلاهم منا ولا نحن منهم».^[۳۶۴]
الامام الصادق†:
«لعن الله المغیره بن سعیدف انّه کان یکذب علی أبی فأذاقه الله حرّ الحدید، لعن الله من قال فینا مالا نقوله فی انفسنا ولعنا لله من ازالنا عن العبودیّه لله الذی خلقنا والیه مآبنا ومعادنا وبیده نواصینا».^[۳۶۵]
عن سدیر: قلت لأبی عبد الله†:
«ان قوما یزعمون انکم آلهه، یتلون بذلک علینا قرآنا: } ÷Y¡PVÖ@… Á Yò:†WÙJð©Ö@… bãHTVÖXM… gøÊWè X³`¤KKV‚ô@… c&ãTHTVÖXM… WéSåWè ñy~YÑW™<Ö@… ñy~YÕWÅ<Ö@… {<sup>[۳۶۶]</sup> فقال: یا سدیر سمعی وبصری وبشری ولحمی ودمی وشعری من هؤلاء براء وبریء الله منهم، ما هؤلاء علی دینی ولا علی دین آبائی لا یجمعنی الله وایاهم یوم القیامه الا وهو ساخط علیهم…، قلت: فما انتم؟ قال: نحن خزان علم الله، نحن تراجمه امر الله، نحن قوم معصومون، أمر الله تبارک وتعالی بطاعتنا ونهی عن معیصتنا، نحن الحجه البالغه علی من دون السماء وفوق الارض».<sup>[۳۶۷]</sup><br />الامام الرضا†:<br />«اللهم لا تلیق الربوبیّه الابک، ولا تصلح الالهیّه الا لک، فالعن النصاری الذین صغروا عظمتک والعن المضاهین لقولهم من بریتک اللهم انا عبیدک وابناء عبیدک، لا نملک لأنفسنا ضراً ولا نفعاً ولا موتاً ولا حیاه ولا نشورا. اللهم من زعم أننا ارباب فنحن الیک منه براء…».<sup>[۳۶۸]</sup><br />۲ ـ ۲ ـ ۲ ـ ۲٫ شریک قرار دادن اهل بیت‰ با خداوند در خالقیت و رازقیت و… (تفویض خالقیت، رازقیت، اماته، احیاء به اهل بیت‰)<br />ادعای خالقیت و رازقیت اهل بیت‰ و اینکه این امور از سوی خداوند به آنان تفویض شده است، در روایات متعددی از سوی اهل بیت‰ انکار و اعتقاد به آن مستلزم شرک دانسته شده است، همانطور که پیشتر اشاره شد، صدور اموری چون خلق، زنده کردن و میراندن از انبیاء و ائمه‰ به عنوان معجزه و کرامت و به اذن الهی و انتساب این امور به آنان در همین حیطه و اندازه مستلزم غلو و شرک نیست؛ چرا که صدور این امور از آنان در طول اراده الهی قرار داشته و به خداست خداوند صورت می‌گیرد، همچنان که در قرآن به برخی انبیاء نسبت داده شده است<sup>[۳۶۹]</sup> و در برخی روایات ائمه‰ از توانایی خود بر این امور به اذن الهی اذعان نمودهاند.<sup>[۳۷۰]</sup> بنابراین آنچه مصداق غلو و شرک میباشد، انتساب عام و مطلق این امور است، نه صدور آنها به عنوان معجزه و کرامت.<br /><a href="https://feko.ir/"><img class="alignnone wp-image-66″ src="https://ziso.ir/wp-content/uploads/2021/10/THESIS-PAPER-13.png” alt="پایان نامه - مقاله - پروژه” width="280″ height="85″ /></a><br />نمونهای از روایات:<br />الامام الرضا†:<br />«اللهم لک الخلق ومنک الرزق وایاک نعبد وایاک نستعین، اللهم انت خالقنا وخالق آبائنا الاولین وآبائنا الآخرین… ومن زعم ان الینا الخلق وعلینا الرزق فنحن منه براء…».<sup>[۳۷۱]</sup><br />عن یاسر الخادم: قلت للرضا†: ما تقول فی التفویض؟ فقال:<br />«انّ الله تبارک وتعالی فوّض الی نبیّه… امر دینه فقال: } :†WÚWè SØRÑHùWTŽ…ƒò SÓéSªQW£Ö@… SâèS¡SWTÊ †WÚWè óØRÑHùWäWTß SãTT`ÞWÆ &N…éSäWß@†WTÊ {^[۳۷۲] فامّا الخلق والرزق فلا».^[۳۷۳]
عن زراره: قلت للصادق†:
انّ رجلا من ولد عبد الله بن سبا یقول بالتفویض قال†: وما التفویض؟ قلت: یقول: ان الله عزوجل خلق محمّدا… وعلیّا† ثم فوض الامر الیها، فخلقا ورزقا واحییا واماتا، فقال†: «کذب عدو الله، اذا رجعت الیه فاقرأ علیه الآیه التی فی سوره الرعد: } ó×KV… N…éSTÕWÅW– YãPVÕYÖ ƒò:†W{W£S® N…éSÍVÕWž -YãYÍ<ÕWVÒ WãW‰HTW­WTWTÊ SÌ<ÕW<Ö@… &óØXä`~VÕWÆ XÔSTÎ JðS/@… SÌYÕHTTWž QXÔRÒ xòpøW® WéSåWè SŸYš.Wé<Ö@… S£HTQWäWÍ<Ö@… {».<sup>[۳۷۴]</sup><br />۲ ـ ۲ ـ ۲ ـ ۳٫ ادعای علم غیب ذاتی اهل بیت‰<br />در اواخر فصل اول، گفته شد که علم غیب در عصر نزول قرآن و صدور روایات و حتی بعد از آن معمولاً به معنای علم غیب ذاتی استعمال میشده است و شواهد گوناگونی بر این مطلب ارائه شد.<sup>[۳۷۵]</sup> بنابراین بهترین وجه جمع بین روایاتی که علم غیب را از اهل بیت‰ نفی میکند و صدها روایتی که حداقل بر آگاهی اهل بیت‰ از برخی امور غیبی تأکید دارند، آن است که متونی را که به نحو عام و کلی، علم غیب را از اهل بیت‰ نفی میکند، حمل بر علم غیب ذاتی بکنیم، چرا که تنها خداوند است که به نحو استقلالی و بالذات عالم به غیب است و دیگران اگر بخواهند، آگاهی از غیب پیدا کنند، به خواست و عنایت الهی خواهد بود، علامه حیدری در این رابطه مینویسد:<br />«فعلم الغیب المختص بالله تبارک و تعالی هو الموجود علی نحو الاستقلال والغنی، ومن ثم قد یثبت علم الغیب لمخلوق من مخلوقاته تعالی ولکن لا بنحو الاستقلال، بل یکون بذلک فقیراً لله تعالی ومحتاجاً الیه، وممّن یعلم الغیب بهذه الکیفیّه هم الرسل والأنبیاء‰ حیث قوله جلّ وعلا: } ð„TWTÊ S£XäpÀ¹Sÿ øVÕWÆ ,-YãY‰`T~WçÆ …[ŸWšVK… (۲۶) ‚PVMX… XÝWÚ uøWµWTpŽ¤@… ÝYÚ xÓéSªWQ¤ {^[۳۷۶] فهؤلاء الرسل الذین ارتضاهم واصطفاهم واستخلصهم لنفسه، بمقدورهم الاطلاع علی مکنونات علم الغیب بتعلیم منه جلّ وعلا…».^[۳۷۷]
بنابراین آنچه که در زمینۀ علم غیب نباید به اهل بیت‰ نسبت داده شود، علم غیب ذاتی و استقلالی است که چنین نسبتی قطعا از مصادیق غلو در مورد آنان میباشد والاّ آگاهی آنان از غیب به واسطه وحی و الهام و… امری غیرقابل انکار است.
روایات:
۱ـ عن ابن المغیره قال:
کنت انا ویحیی بن عبد الله بن الحسن عند أبی الحسن† فقال له یحیی: جعلت فداک انّهم یزعمون انک تعلم الغیب فقال: «سبحان الله، ضع یدک علی رأسی فوالله ما بقیت شعره فیه ولا فی جسدی الاقامت، ثم قال: لا والله ما هی الاّ وراثه عن رسول الله…».^[۳۷۸]
با توجه به ذیل روایت، معلوم میشود که مراد از علم غیب، علم غیب ذاتی و بدون تعلیم است، که از سوی امام† انکار شده است.
۲ـ عن سدیر:
کنت انا وابوبصیر ویحیی البزاز وداود بن کثیر فی مجلس أبی عبد الله† اذ خرج الینا وهو مغضب، فلما اخذ مجلسه قال: «یا عجبا لأقوام یزعمون أنا نعلم الغیب، ما یعلم الغیب الا الله عزوجل، لقد هممت بضرب جاریتی فلانه، فهربت منی فما علمت فی ایّ بیوت الدار» قال سدیر: فلمّا أن قام من مجلسه وصار فی منزله، دخلت انا وابوبصیر ومیسر وقلنا له: جعلنا فداک سمعناک وانت تقول کذا وکذا فی امر جاریتک ونحن نعلم أنّک تعلم علما کثیرا ولا ننسبک الی علم الغیب فقال: «یا سدیر، ألم تقرء القرآن؟ قلت: بلی، قال: فهل وجدت فیما قرأت من کتاب الله عزوجل: } ӆWTÎ ÷Y¡PVÖ@… ISâWŸÞYÆ cy<ÕYÆ WÝYQÚ YˆHTWYÑ<Ö@… h†WTßKV… ðÐ~YŽ…ƒò -YãYTŠ WÔ`‰WTÎ ÜKV… PVŸWTŽó£WTÿ ðÐ`~VÖMX… ð&ÐSTÊó£Vº {^[۳۷۹] قلت: جعلت فداک، قد قرأته قال: فهل عرفت الرجل؟ وهل علمت ماکان عنده من علم الکتاب؟ قلت: أخبرنی به قال: قدر قطره من الماء فی البحر الاخضر فما یکون ذلک من علم الکتاب؟ قلت: جعلت فداک ما أقل هذا فقال: یا سدیر ما اکثر هذا، ان ینسبه الله عزوجل الی العلم الذی اخبرک لا به یا سدیر، فهل وجدت فیما قرأت من کتاب الله عزوجل ایضا: } `ÔSTÎ uøWÉW{ YJð/@†YTŠ …W=Ÿ~TTXäW® øYÞ`T~WTŠ óØS|WTÞ`T~WTŠWè óÝWÚWè ISâWŸÞYÆ SØ<ÕYÆ gˆHTWTYÑ<Ö@… {^[۳۸۰] قلت: قد قرأته جعلت فداک قال: أفمن عنده علم الکتاب کله أفهم ام من عنده علم الکتاب بعضه؟ قلت: لا، بل من عنده علم الکتاب کلّه، فأومأ بیده الی صدره وقال: علم الکتاب والله کلّه عندنا، علم الکتاب والله کلّه عندنا».^[۳۸۱]
نـقـد:
علامه مجلسی در مراه العقول سند روایت را ضعیف دانسته است به خاطر مجهول بودن برخی از روات.^[۳۸۲]
با توجه به ذیل روایت، آنچه در ابتدای روایت آمده از روی تقیّه بوده است.
غرض نفی علم غیب ذاتی بوده است.
۳ـ وممّا خرج عن صاحب الزمان صلوات الله علیه ردّاً علی الغلاه من التوقیع جوابا لکتاب کتب الیه علی یدی محمّد بن علی بن هلال الکرفی:
«یا محمد بن علی تعالی الله عزّوجل عمّا یصفون، سبحانه وبحمده، لیس نحن شرکاء فی علمه، بل لا یعلم الغیب غیره… أنّی بریء الی الله والی رسوله ممّن یقول: انّا نعلم الغیب او نشارک الله فی ملکه أو یحلّنا محلّاً سوی المحل الذی نصبه الله لنا…».^[۳۸۳]
نکات:
الف) علاوه بر مرسل بودن روایت، محمد بن علی بن هلال الکرخی مجهول است و تنها جایی که نامی از او برده شده، همین متن از احتجاج طبرسی است، بنابراین روایت از نظر سند ضعیف است.
ب) آنچه در متن نفی شده، قول به علم غیب ذاتی اهل بیت‰ است که مساوی با شریک قرار دادن اهل بیت‰ با خداست (لیس نحن شرکاء فی علمه)، (انا نعلم الغیب أو نشارک الله فی ملکه).
ج) علامه مجلسی ذیل روایت مینویسد: «المراد من نفی علم الغیب منهم، أنّهم لا یعلمونه من غیر وحی والهام، وامّا ما کان من ذلک فلا یمکن نفیه، اذ کانت عمده معجزات الانبیاء والاوصیاء‰ الإخبار عن المغیبات…».^[۳۸۴]
۴ـ عن عمار الساباطی قال: سألت ابا عبد الله† عن الامام یعلم الغیب؟ فقال:
«لا ولکن اذا اراد ان یعلم الشیء اعلمه الله ذلک».^[۳۸۵]
روایت دلالت دارد که ائمه‰ میتوانند به تعلیم الهی از غیب آگاه شوند.
نکته دیگری که در اینجا میتوان مطرح کرد و در مورد همه روایتهایی که علم غیب را از اهل بیت‰ نفی میکند، قابل صدق و تطبیق میباشد، آن است که در این روایات ائمه‰ با توجه به میزان عقل و درک و ظرفیت مخاطبان سخن گفتهاند و اگر علم به غیب را نفی نمیکردند، امکان داشت که افراد ضعیف دچار کج فهمی شده و در مورد آنان افکار نادرست و غلوآمیز کرده و احیاناً آنان را به ربوبیت و… متصف کنند.
۲ ـ ۲ ـ ۲ ـ ۴٫ ادعای نبوت ائمه‰
الامام الصادق†:
«أبرا ممن قال: أنّا انبیاء».^[۳۸۶]
الامام الصادق†: