بر اساس اطلاعات به دست آمده از جدول (۸-۴) مجموع فراوانی واحدهای تحلیل شده مربوط به اخلاق زیست محیطی در کتب درسی مذکور ۱۱ فراوانی است که به طور متوسط در هر کتاب ۵٫۵ مصداق می‌باشد.که با نتایج پژوهش پارسا،بیات و احمدی(۱۳۹۱) همخوانی دارد. نتیجه حاصل از بررسی این سؤال به تفکیک کتب درسی به شرح زیر است:

1. 1. در کتاب تعلیمات اجتماعی پایه پنجم ۱٫۰۴ درصد از جمله­ها حاوی مطالبی است که در آن به اخلاق زیست محیطی پرداخته شده است. از این میزان، حفظ و گسترش محیط زیست و تفکر در آیات الهی ۰٫۵۲درصد تاکید را به خود اختصاص داده اند.و خرده مقیاس­های ایجاد امنیت در گستره گیاهی ،حیوانی و انسانی و استفاده مناسب و متعادل از نعمت ها در این کتاب حتی یک فراوانی را به خود اختصاص نداده­اند.

1. 1. در کتاب مطالعات اجتماعی پایه ششم ابتدایی ۳٫۸۲درصد از جمله­ها حاوی مطالبی است که در آن به اخلاق زیست محیطی پرداخته شده است . از این میزان، تفکر در آیات الهی ۱٫۲۸درصد بیشترین تاکید ایجاد امنیت در گستره گیاهی ،حیوانی و انسانی و استفاده مناسب و متعادل از نعمت ها با ۰٫۴۲ درصد، کمترین تاکید را به خود اختصاص داده اند و خرده مقیاس­حفظ و گسترش محیط زیست ۱٫۷ درصد تاکید را به خود اختصاص داده­است .

بحث و نتیجه‌گیری

نتایج این پژوهش نشان می­دهد که در هر صفحه از کتب­ درسی اجتماعی پایه پنجم وششم ابتدایی، به طور متوسط ۴٫۱۱ مصداق از حوزه های اخلاق آمده است. یافته­های این پژوهش با نتایج پژوهش­های همامی و یونسی(۱۳۹۰)، حسینی سارانی(۱۳۹۰)، ساکر (۲۰۱۴) و فورمن (۲۰۰۴) همخوان است. زیرا نتایج پژوهش همامی و یونسی(۱۳۹۰) نشان داد که تاکید بر اصل توحید محوری در اخلاق و پایبندی بر روش رفع رذائل اخلاقی و نه دفع آن تمامی امور فردی و اجتماعی انسان را در طول یکدیگر برای رسیدن به یک هدف مشترک که توحید باشدرا در بر می گیرد . ﻧﺘﺎﻳﺞ پژوهش حسینی سارانی(۱۳۹۰) ﻧﺸﺎﻥ داد ﮐﻪ در کتب اجتماعی دوره اول متوسطه(راهنمایی) در مجموع محتوای کتب درسی به میزان ۱۲/۱۳ درصد به اخلاق توجه شده است. نتایج پژوهش ساکر (۲۰۱۴) نشان داد که در مدارس ابتدایی باید آموزش اخلاق را بر راستای حرکت اخلاق در خانواده و جامعه هم سو کرد. و نیز نتایج پژوهش فورمن (۲۰۰۴) نشان داد که مرکز اصلی آموزش اخلاق اجتماعی به کودکان مدرسه می باشد.

نتایج این پژوهش نشان می­دهد که در بین حوزه های (انواع) اخلاق ، اخلاق فردی در این کتب بیشترین تاکید را به خود اختصاص داده است. طبق اطلاعات به دست آمده به طور متوسط ۱۲٫۳۵ درصد از محتوای این کتاب­ها حاوی مطالبی است که در آنها بر این حوزه­ پرداخته شده است. پس از اخلاق فردی به اخلاق اجتماعی با ۹٫۶۲ درصد ، اخلاق زیست محیطی با ۲٫۴۴ درصد ، اخلاق الهی ۱٫۹۹ درصد تاکید شده است. و بر اخلاق خانوادگی هیچ تاکیدی صورت نگرفته است. خداوند متعال در قرآن کریم مهر و محبت را از آثار قدرت و نعمت‌های بزرگ برشمرده و می‌فرماید: «یکی از نشانه‌های خداوند این است که برای شما از جنس خودتان همسرانی آفرید تا با آنان انس بگیرید و در میانتان محبت و مهربانی برقرار کرد و هر آینه در این کار برای مردمی که بیندیشند نشانه‌ها و عبرت‌هایی وجود دارد». (روم/ ۲۱).در منابع دینی، رعایت احترام در حق افراد خانواده جزو حقوق آنها شمرده شده است (مجلسی ،۱۳۶۳ ،ج۷۱:۴) . صبر، راستگویی، تکریم، احترام متقابل، مدارا با یکدیگر، دلسوزی و مهربانی و مثبت‌اندیشی و خوش‌بینی، از مهم‌ترین آموزه‌ها و رفتارهای اخلاقی هستند که بر کارآمدی خانواده تأثیر مستقیم دارند ( رشیدپور،۱۳۴۰ ) . به نظر می­رسد لازم است که در تدوین محتوای این کتب به اخلاق خانوادگی و الهی توجه بیشتری صورت گیرد.
در این زمینه کتاب تعلیمات اجتماعی پایه پنجم ابتدایی با ۲۹٫۸۴ درصد تاکید، بر حوزه های اخلاق به خود اختصاص داده است، این کتاب به طور میانگین ۳٫۵۶ مصداق در هر صفحه بر حوزه های اخلاق تاکید دارد . که این مقدار ۰٫۵۵ مصداق کمتر از میانگین مجموع هر دو کتاب درسی است و از این نظر نسبت به کتاب مطالعات اجتماعی پایه ششم سهم کمتری را به خود اختصاص داده است. در این کتاب به اخلاق اجتماعی نسبت به سایر حوزه های اخلاق توجه بیشتری شده است و پس از آن اخلاق فردی در جایگاه دوم قرار دارد ، در این کتاب به اخلاق زیست محیطی کمتر توجه شده و بر اخلاق خانوادگی تاکیدی صورت نگرفته است .
در کتاب مطالعات اجتماعی پایه ششم ابتدایی ۲۲٫۹۸ درصد به حوزه های اخلاق توجه شده است. در این کتاب به طور متوسط ۴٫۹ مصداق در هر صفحه به حوزه های اخلاق پرداخته شده است که ۰٫۸ مصداق بیشتر از میانگین هر دو کتاب است. در این کتاب به اخلاق فردی نسبت به سایر حوزه های اخلاق توجه بیشتری شده است و پس از آن اخلاق اجتماعی در جایگاه دوم قرار دارد.در این کتاب به اخلاق الهی توجه کمتری شده است و مانند کتاب تعلیمات اجتماعی پنجم بر اخلاق خانوادگی تاکیدی صورت نگرفته است ، بنابراین با توجه به اهمیت مقوله­ی اخلاق خانوادگی که پیش از این ذکر شد، ﻟﺰﻭﻡ ﺑﺎﺯﻧﮕﺮﻱ ﻭ ﺍﻋﻤﺎﻝ ﺍﺻﻼﺣﺎﺗﻲ ﺩﺭﺧﺼﻮﺹ محتوای اخلاقی این کتاب، مخصوصا در مورد سه حوزه اخلاق خانوادگی ،الهی و زیست محیطی ﺍﺣﺴﺎﺱ ﻣﻲ­ﺷﻮﺩ.
با توجه به همه این اوصاف نتیجه­ این پژوهش تایید­کننده­ این ایده است که در این کتاب­ها گرچه در زمینه­ توجه به اخلاق نقص­هایی همچون عدم توجه به اخلاق اجتماعی و توجه کم به اخلاق الهی و زیست محیطی و تمرکز بر دو حوزه اخلاق اجتماعی و فردی شده است، ولی برنامه­ ریزان و مولفین کتب درسی کتب اجتماعی ابتدایی با توجه به پژوهش­های انجام شده در زمینه­ توجه به اخلاق، تاکید قابل ملاحظه­ای بر این جنبه از تربیت دارند.

پیشنهاداها

پیشنهاداهای کاربردی

با توجه به تاکید کمی که در کتب­ اجتماعی پایه پنجم وششم ابتدایی به اخلاق خانوادگی شده است، به مؤلفین این کتاب­ها پیشنهاد می‌شود که در تنظیم محتوای آنها، به این حوزه­ تاکید بیشتری داشته باشند.
به مولفین کتاب تعلیمات اجتماعی پایه پنجم ابتدایی پیشنهاد می­ شود که در تدوین نسخه جدید این کتاب بر اخلاق زیست محیطی تاکید بیشتری داشته­ باشند.
به مولفین کتاب مطالعات اجتماعی پایه ششم ابتدایی پیشنهاد می­ شود که در تدوین نسخه جدید این کتاب بر اخلاق الهی تاکید بیشتری داشته­ باشند.

پیشنهادات پژوهشی

پیشنهاد می­گردد پژوهشی با عنوان «بررسی میزان توجه به حوزه های اخلاق در دوره­ متوسطه اول (یا دوره­ متوسطه­ی دوم)»، انجام گیرد.
پیشنهاد می­ شود پژوهشی با عنوان «بررسی میزان توجه حوزه های اخلاق در محتوای کتب درسی از منظر معلمان»، صورت گیرد.
پیشنهاد می­ شود پژوهشی با عنوان «بررسی میزان توجه به حوزه های اخلاق در فعالیت­های فوق برنامه مدارس»، انجام گیرد.
پیشنهاد می­ شود پژوهشی انجام شود که در آن جایگاه اخلاق در برنامه‌ی درسی کنونی کشورمان را با کشورهای دیگر مقایسه کند.

محدودیت‌های پژوهش

پژوهش حاضر دارای محدودیت­ها و موانعی بوده است که با بهره گرفتن از تمهیدات لازم و استفاده از نتایج سایر تحقیقات سعی در رفع آنها گردیده است. از مهم­ترین محدودیت­های پژوهش حاضر می‌توان به موارد زیر اشاره نمود:

محدودیت­های در کنترل پژوهشگر

محدود کردن این پژوهش به کتب اجتماعی .
محدود کردن این پژوهش به پایه پنجم وششم.
عدم بررسی نظرات متخصصین و مؤلفین کتب درسی در تهیه چک لیست یا پرسش­نامه معکوس.
پژوهش حاضر تنها به تحلیل محتوای کتب اجتماعی پایه پنجم وششم پرداخته است، لذا در تعمیم نتایج آن به دوره‌ی ابتدایی و یا کل برنامه‌درسی پایه پنجم وششم ابتدایی، باید جانب احتیاط را رعایت کرد.
محدودیت­های خارج از کنترل پژوهشگر
ﮐﻤﺒﻮﺩ ﺗﺤﻘﻴﻘﺎﺕ ﻣﺸﺎﺑﻪ که به روش تحلیل محتوا انجام شده باشد.
دسترسی مشکل به پژوهش های انگلیسی مرتبط با موضوع.
ﻓﺮﺍﻫﻢ ﻧﺒﻮﺩﻥ ﻳﮏ ﭼﮏ ﻟﻴﺴﺖ ﻣﺸﺨﺺ ﺩﺭ ﺯﻣﻴﻨﻪ ﺑﺮﺭﺳﻲ ﻭ ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ حوزه های اخلاق
محدودیت زمان انجام پژوهش
منابع فارسی
قرآن کریم.
آزاد ،حجت اله(۱۳۸۹)اخلاق اجتماعی،تهران ،نشریه فرهنگ کوثر،ش۸۳٫
ا لهی، بهران (۱۳۷۶) «مبانی معنویت فطری»، مترجمین: ملیکا مابرن و فرزاد یمینی،تهران:علوم نوین.
ابن مسکویه ، احمدبن محمد (۱۳۷۵) تهذیب الاخلاق و تطهیر الاعراق ، تهران ، موسسه تحقیقات و :معارف اهل البیت (ع)
اتکینسون، آر. اف(۱۳۶۹)، درآمدی به فلسفه اخلاق، ترجمه سهراب علوی نیا، تهران: ترجمه و نشر کتابف.
احمدی ، علی اصغر و فراهانی ، محمد تقی (۱۳۸۷)روان شناسی عمومی،تهران:دانشگاه.
احمدی‌پور، مهدی و همکاران( ۱۳۸۵)، شناخت اخلاق اسلامی، تهران:پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
ارفع، کاظم(۱۳۶۸)، شرح دعای مکارم اخلاقتهران: فیض کاشانی.
اشنایدر، سوزان سی واژن سوئی بارسو (۱۳۷۹)، مدیریت در پهنه فرهنگ ها ترجمه، محمد اعرابی و داود ،تهران:بیتا.
امید، مسعود،(۱۳۸۱) درآمدی بر فلسفه اخلاق از دیدگاه متفکران مسلمان معاصر ایرانی، تبریز:دانشگاه.
امینی ، ابراهیم(۱۳۸۴)، اسلام و تعلیم تربیت، قم: دفتر تبلیغات اسلامی.
بارنارد، چستر (۱۳۶۸) وظیفه های مدیران، ترجمه، محمدعلی طوسی، تهران: مرکز آموزش مدیریت دولتی.
باقری، خسرو(۱۳۷۷)، مبانی شیوه‌های تربیت اخلاقی، تهران: سازمان تبلیغات اسلامی.

بروشور
وسایل سمعی و بصری
علائم و نشانه (Symbols and logos )

فروشندگی
مذاکرات فروش
شرکت در نمایشگاه

گزارش سالانه
نشریه داخلی
ارتباط با رسانه های گروهی
سخنرانی
وقایع ویژه
همیاری به سازمان های عام المنفعه
مدیریت بحران
نفوذ در قوه مقننه و مقامات دولتی

نمونه کالا
تخفیف پیش از خرید (coupon )
تخفیف بعد از خرید یا پس دادن بخشی از پول (Rebates or cash refound offeres )
تخفیف(خط زدن قیمت واقعی و نوشتن قیمت جدید)
کالاهای مجانی یا خیلی ارزان (Premium )
هدایای تبلیغاتی
پاداش به مشتریان وفادار(Patronage rewards )
نمایش های خاص کالا در محل فروش
مسابقه، قرعه کشی و بازی
شرکت در نمایشگاه

کاتالوگ
پست
تله مارکتینگ
خرید الکترونیکی
خرید تلویزیونی
فکس
پست الکترونیکی
پست صوتی

شکل شماره (۳-۲) ابزار تبلیغات و ارتباطات بازاریابی (منبع: اسماعیل پور، ۱۳۸۴)
بازاریابی خدمات :
بازاریابی توریستی در حیطه بازاریابی خدمات است. به این دلیل که هدف گردشگر و توریست از سفر به نقاط گوناگون صرفاً خرید کالا یا محصولات فیزیکی و قابل لمس نیست. بلکه بیشترین هدف او از این مسافرت بهره مندی از جاذبه هایی است که در این «مقاصد»^[۷] نهفته است. جاذبه معنوی حاصل از زیارت کعبه، طبیعت بکر و پاکی که در طلب گام برداشتن در آن ، سودای سفر در سر گردشگر جای می گیرد، بقایای تمدنی کهن که گشت و گذار در آن کنجکاوی را ارضا می کند، سواحل زیبایی که صدای امواج آن به روان مسافران آرامش می بخشد، استفاده از آب های گرم معدنی با خواص درمانی که روح و جسم آدمی را تسکین می بخشد و نشاط و شادی منشأ گرفته از مشارکت جمعی در رویداد گردشگری، عناصری هستند که مردمان را به سفر به مقاصد مختلف جذب می کنند. از طرف دیگر هر چه مسافران به عنوان متقاضیان بهره مندی از محصولات مقاصد، علاقمند و مشتاق هستند ، مقاصد نیز می کوشند، با احداث راه های دسترسی مناسب ، تامین امکانات اقامتی، غذا و امنیت ، تربیت راهنمایان در این راستا، که همه این فعالیت ها به نوعی در حیطه خدمات است، موجب افزایش مسافر و گردشگر و رونق روز افزون صنعت توریسم در منطقه شان باشند.
طبیعت و ویژگی های خدمت :
یک خدمت فعالیت یا عملکردی است که یک طرف به طرف دیگر عرضه می کند و اساساً غیرقابل لمس است و موجب ایجاد مالکیت در چیزی نمی شود. تولید خدمت می تواند در ارتباط با کالای فیزیکی باشد یا نباشد. فعالیت هایی نظیر کرایه اتاقی در یک هتل، پس انداز پول در بانک، مسافرت با یک هواپیما، اصلاح مو، تعمیر ماشین، تماشای مسابقه ورزشی، دیدن فیلم، خشک شویی کردن لباس، مشاوره با یک حقوقدان، تماماً موید یک خدمت هستند.
یک شرکت باید در هنگام طراحی برنامه های بازاریابی، چهارویژگی خدمات را در نظر بگیرد:
غیرقابل لمس بودن، تفکیک ناپذیری ، متغیر بودن و قابلیت اتلاف، در زیر به هر کدام از این ویژگیها خواهیم پرداخت.
غیرقابل لمس بودن (Intangibility ) :
غیرقابل لمس بودن خدمات بدین معنی است که خدمات را قبل از اینکه خریده شوند نمی توان دید، چشید، احساس کرد، شنید یا بوئید. برای مثال افرادی که در زیر عمل جراحی پلاستیک قرار می گیرند نتیجه را قبل از خرید نمی توانند ببینند، یا مسافرین هواپیما هیچ چیز در دست ندارند جز یک بلیط و قول اینکه صحیح و سالم به مقصد می رسند.

برای کاهش این عدم اطمینان، خریداران به دنبال نشانه های کیفیت خدمات می گردند. آنها کیفیت را از مکان ، فرد، تجهیزات، وسایل ارتباطی و قیمت که آنها را می توانند ببینند استنباط می کنند. بنابراین وظیفه ارائه کننده سرویس است که با روش هایی سرویس را قابل لمس گرداند. در حالی که بازاریابان کالا تلاش می کنند که غیرقابل لمس ها را به کالاهای قابل لمس خود اضافه کنند، بازاریابان خدمت سعی در اضافه کردن نشانه های قابل لمس به خدمات غیرقابل لمس خود دارند.
تفکیک ناپذیری (Inseparability ) :
کالاهای فیزیکی ابتدا تولید شده، سپس انبار گشته، به فروش می رسند و سرانجام مصرف می گردند. در مقابل، خدمات ابتدا به فروش رسیده ، سپس ارائه می شوند و در همان زمان هم مصرف می گردند. تفکیک ناپذیری خدمات بدین معنی است که خدمات نمی توانند از افراد و یا ابزارهای ارائه کننده آنها جدا باشند. اگر یک شخص خدمتی را ارائه دهد، خود آن شخص جزئی از آن خدمت به شمار می رود. از آن جا که خریدار هم در خدمت ارائه شده حضور دارد، روابط متقابل ارائه کننده و خریدار خدمت هم صورت به خصوصی از خدماتی است که در داد و ستد ارائه می شوند. ارائه دهنده و خریدار هر دو در نتیجه خدمت تاثیرگذار هستند.
در مورد تفریح (نمایش، سرگرمی) و خدمات تخصصی، خریداران توجه زیادی به شخصی که ارائه دهنده خدمت است دارند. به عنوان مثال اگر خواننده ای مریض شود و به جای او خواننده دیگری کنسرت او را اجرا کند، کار مشابهی انجام نمی شود. یا دفاع حقوقی که توسط یک وکیل انجام می شود با دفاعی که توسط وکیل دیگر انجام می شود تفاوت دارد. هنگامی که خریداران ، یک ارائه دهنده خدمت را به دیگری ترجیج دهند از قیمت برای جیره بندی وقت محدود ارائه دهنده خدمت استفاده می شود. از این رو به یک وکیل سرشناس بیشتر از وکلایی که از ناموری و شهرت کمتری برخوردار هستند حق الزحمه پیشنهاد می شود.
به علت غیرقابل تفکیک بودن خدمات از ارائه دهندگان شان، وقت محدود ارائه دهنده خدمت، اغلب میزان و مقدار خدمتی را که از جانب خریدار می تواند پیشنهاد شود تحت تاثیر قرار می دهد. استراتژی های مختلفی برای رهایی از مشکل محدودیت وقت ارائه دهنده خدمت یافت می شوند. اول اینکه ارائه دهنده خدمت می تواند کار با یک گروه بزرگتر را بیاموزد. به عنوان مثال، برخی از روان کاوها از درمان فردی بیماران خود به درمان گروهی آنها تا گروه های ۳۰۰ نفری که در تالار و هتل ها ویزیت می شوند رو می آورند.
دوم این که ارائه دهندگان خدمت می توانند کارکردن سریع را بیاموزند. روان کاوها می توانند فقط ۳۰ دقیقه را صرف یک بیمار کنند و بدین ترتیب بیماران بیشتری را ببینند و سرانجام سازمان یا تشکیلات خدماتی می توانند ارائه دهندگان خدمت بیشتری را تعلیم دهند.

• 1. 1. روایی تحقیق (کیفی)^[۲۷۴]

   

   

در تحقیقات کیفی، روایی نسبت به تحقیقات کمی، برجسته‌تر^[۲۷۵] است. ماکسول(۱۹۹۶)، اظهار می‌دارد که این برجستگی به دلیل توصیف^[۲۷۶]، توضیح^[۲۷۷] و تفسیر^[۲۷۸] تحقیق است. سه نوع روائی در این تحقیقات مطرح هستند. روائی درونی^[۲۷۹]قابلیت تعمیم^[۲۸۰] و ارتباط ^[۲۸۱](دایمون و هالوی، ۲۰۰۲: ۹۰). لینکن^[۲۸۲] و گوبا(۱۹۸۵) نیز چهار معیار زیر را برای پژوهش کیفی(طبیعت گرایانه) برشمرده‌اند. جالب این است که آنها معیارهایشان را با چهار معیار پژوهش کمّی متعارف‌(روایی درونی و بیرونی، اعتبار و عینیت) جفت کرده و پیوند داده‌اند(جدول شماره‌ی ۳-۲).

۱۸جدول ۳-۲٫ تناظر معیارهای ارزیابی پژوهش کمّی و پژوهش کیفی

پژوهش کمی
پژوهش کیفی
شیوه‌های اطمینان از کیفیت

روایی درونی
قابل قبول بودن
چک کردن اعضا، درگیر شدن طولانی مدت در میدان، چند جانبه‌نگری داده‌ها

روایی بیرونی
انتقال پذیری
وصف مفصل محیط و شرکت‌کنندگان

اعتبار
قابلیت اطمینان
بازرسی، مستندسازی پژوهشگر در خصوص داده‌ها، روش‌ها و تصمیمات، چندجانبه‌نگری پژوهشگر

عینیت
تأیید پذیری
بازرسی و انعکاسی بودن

منبع: اقتباس از بالینگر، ۲۰۰۶
روایی درونی از طریق ارائه نتایج به دست آمده به آزمون شوندگان(مشارکت‌کنندگان در تحقیق)، انجام می‌گیرد. اگر آنها نیز یافته‌ها را مورد تایید قرار دهند، می‌توان نسبت به روائی تحقیق بیشتر مطمئن گردید. در این تحقیق، ارائه بازخورد به آزمون شوندگان و قراردادن آن‌ها در مسیر تحقیق بطوری که بر نحوه پاسخگوئی آن‌ها تاثیر نگذارد به منظور افزایش روائی داخلی اقدام گردید. ضمنا پس از انجام هر مصاحبه الگوی بدست آمده تا آن مرحله ارائه می شد و در صورتی که مصاحبه شوند نکاتی را نسبت به الگو داشت مورد بحث قرار می داد. این کار پس از انجام مصاحبه انجام می شد تا مصاحبه خالی از هر گونه پیش فرض و جهت گیری انجام شود.

• انتقال‌پذیری^[۲۸۳]: انتقال پذیری جایگزین مفهوم روایی بیرونی است. به جای هدف‌گیری برای نمونه‌گیری تصادفی و استدلالی احتمالی، پژوهشگران کیفی به ارائه‌ یک تصویر مفصل از زمینه‌ای که پژوهش در آن انجام شده است، ترغیب می‌شوند. در اینجا هدف، دادن اطلاعات کافی به خواننده است برای قضاوت درباره‌ی کاربرد‌پذیری یافته‌ها در محیط‌های دیگر. این تحقیق در سازمانهای نظارتی کشور انجام شده است، اما با توجه به اینکه تعداد معتنابهی از مصاحبه شوندگان دارای تجربیات مفید در سازمان های دیگر نیز داشتند، احتمال انتقال مفاهیم به سایر سازمان ها را افزایش داده است. برای همین منظور جایگاه سازمانی و تخصص هر یک از مصاحبه شوندگان نیز در جدول ۳-۳ آورده شده است.

• قابلیت اطمینان^[۲۸۴]: این مفهوم جایگزین ایده‌ی اعتبار است و پژوهشگران را ترغیب می‌کند بازبینی را ممکن کنند(مستندسازی داده‌ها، روش‌ها و تصمیمات مربوط به پژوهش) که این می‌تواند امکان موشکافی و رسیدگی سایر پژوهشگران را ممکن کند. در این تحقیق به منظور سهولت ممیزی و بازبینی، کلیه مصاحبه ها ضبط شده و نکات کلیدی آنها استخراج گردیده است. برای سهولت پیگیری، بین نکات کلیدی، کدهای باز و مقوله ها از نشانگرهای عطف و ربط استفاده شده است.

• تأیید پذیری^[۲۸۵]: تأییدپذیری جایگزین مفهوم عینیت است و به رسیدگی و بازرسی به عنوان ابزاری برای اثبات کیفیت استناد می‌کند؛ برای مثال پژوهشگر می‌تواند یک تحلیل انعکاسی خودانتقادی را از روش‌شناسی به کار رفته در پژوهش فراهم آورد. تکنیک‌هایی مانند چندجانبه‌نگری(برای داده‌ها، پژوهشگر و زمینه) نیز می‌توانند ابزار مفیدی برای تأییدپذیری باشند. همانگونه که قبلا نیز گفته شد، در این پژوهش، علاوه بر داده های کیفی از مراجعه به داده های کمی نیز استفاده شده است.

ابزار مورد استفاده در این پژوهش به شرح زیر می باشد:
۱-۴-۳ مصاحبه تشخیصی جامع بین الملل(CIDI)
مصاحبه تشخیصی جامع بین المللی^[۱۱۱]یک مصاحبه کاملاً ساختار یافته و جامع برای ارزیابی اختلالات روانی است که توسط سازمان بهداشت جهانی (WHO)با همکاری اداره پیشین الکل ،سو ءمصرف مواد و بهداشت روان آمریکا ابداع گردید(امینی و همکاران،۱۳۸۵). نسخۀ۱/۲ این مصاحبه با معیارهای تشخیصیDSM- IV-TR وICD10 تنظیم و در سال ۱۹۹۷ منتشر شد (داوری آشتیانی و همکاران،۱۳۸۳)؛ می تواند توسط مصاحبه گران غیر حرفه ای مورد استفاده قرار بگیرد (کسلر^[۱۱۲]،۲۰۰۵).CIDI امکان تشخیص گذاری اختلال های روانپزشکی را در طول عمر فراهم می کند و شامل ۱۴ بخش می باشد که هر کدام با حرفی مشخص شده اند(ازA تا X)و ۱۷ حوزه تشخیصی عمده را پوشش می دهد. اختلال های هراسی و اضطرابی در بخش D قرار گرفته اند (امینی و همکاران،۱۳۸۵). در صورتی که تمامی معیارهای تشخیصی یک بیماری، در مصاحبه تشخیصی جامع بین الملل، مثبت باشد، استنباط می گردد که آن بیماری در دوره ای از زندگی شخص، وجود داشته است.چنان چه تشخیص طول عمر مطرح شود، اطلاعاتی که نشانه REC^[113](آخرین بار) گرفته اند، برای استنباط این موضوع مورد استفاده قرار می گیرد که آیا تشخیص جنبه کنونی^[۱۱۴] دارد یا خیر. ” کنونی ” به صورت چندگانه (در دو هفته گذشته، ماه گذشته، شش ماه گذشته یا سال گذشته ) شناسایی می شود (کاویانی و همکاران، ۱۳۸۵). از نظر اعتبار، مصاحبه تشخیصی جامع بین الملل، شاخص ویژگی برای اکثر اختلال های روانپزشکی بالاست(بالای ۸۵/۰). شاخص حساسیت برای تشخیص ها تا حدی پایین تر است، به خصوص برای اختلال های شدید روانپزشکی(مانند اسکیزوفرنی). سنجش پایایی ابزار به روش باز آزمایی نشان داد که برای اکثر اختلال های روانپزشکی،پایایی تشخیص گذاری در حد قابل قبول است (کاپا بالاتر از ۴/۰) (ابوالقاسمی،بخشیان و نریمانی،۱۳۹۱). چندین مطالعه نیز پایایی خوب تا عالی CIDIرا بین پرسشگران و در فرهنگ های مختلف و زمان های متفاوت نشان داده اند (داوری آشتیانی و همکاران،۱۳۸۳).

۵-۳ روند گرد آوری اطلاعات
همانگونه که در روش نمونه گیری گفته شد، از کل استان پنج شهرستان( در جهت شمال، جنوب، شرق، غرب و مرکز) انتخاب شدند. شهرستان های انتخابی، در مرکز شهرستان بیرجند؛ در شمال شهرستان قاین؛ در جنوب شهرستان خوسف؛ در شرق شهرستان درمیان و در غرب شهرستان سرایان انتخاب شدند. به همین ترتیب در هر شهرستان در بخش مرکزی شهری، با توجه به تعداد و جمعیت مراکز بهداشتی و در حومه شهرستان در چهار جهت اصلی، نواحی روستایی که جمعیت روستایی عمده را تحت پوشش قرار می دادند، انتخاب شدند. در نواحی منتخب، از خانواده هایی که انتخاب شدند یک نفر به طور تصادفی مورد مصاحبه قرار می گرفت. افراد مصاحبه کننده گروهی متشکل از افراد دارای مدرک کارشناسی روانشناسی و مددکاری بودند که نحوه کار با ابزار پژوهش به آنها آموزش داده شده بود.
۶-۳ روش تجزیه تحلیل اطلاعات
ضمن توصیف داده ها با جداول، از آزمون های کای اسکوئر^[۱۱۵]و رگرسیون لجستیک برایتجزیه و تحلیل داده ها استفاده شد. سطح معنی داری ۵% و نرم افزار مورد استفاده SPSS بوده است.
۷-۳ خلاصه فصل
با توجه به آنچه که در این فصل بیان شد، طرح پژوهشی پیمایشی می باشد و از طریق نمونه گیری خوشه ای مرحله ای بر روی ۱۵۰۰ نفر از جمعیت عمومی بزرگسال در ۵ شهر استان خراسان جنوبی در سال ۱۳۹۳ اجرا شد. افراد انتخاب شده در این طرح پژوهشی مورد مصاحبه بالینی به وسیله مصاحبه ساختار یافته CIDI قرار گرفتند و بر اساس ملاک های تشخیصی لازم برای اختلال های اضطرابی مورد کد گذاری قرار گرفتند.
فصل چهارم
تجزیه‌وتحلیل داده ها
۴-۱- مقدمه
در این فصل سعی بر آن است که به اهداف و سؤال‌هایی که در فصل اول با عنوان سؤال‌های پژوهش مطرح شد، پاسخ داده شود.
۴-۲- تجزیه‌وتحلیل و توصیف داده های گردآوری‌شده
۴-۲-۱ اطلاعات جمعیت شناختی:
جدول ۱-۴) توزیع مشخصه های جمعیت شناختی افراد مورد بررسی

بر اساس موارد فوق‌الذکر برنامه‌های مالی کوتاه‌مدت و بلندمدت را تنظیم نماید (آقا زاده، ۱۳۸۲).
۲-۲-۵ مزایای برنامه‌ریزی استراتژیک
سازمان‌ها به دلایل بسیاری به برنامه‌ریزی راهبردی می‌پردازند. طرفداران برنامه‌ریزی راهبردی در جهت ترغیب همکاران خود نوعاً از عباراتی نظیر آنچه در اینجا ارائه می‌شود، استفاده می‌کنند.
«ما با تقاضاها و خواست‌های متناقض و مغایر بسیاری مواجه هستیم و از این رو برای تعیین اولویت‌های خود به فرایند یا رویه‌ای کارساز نیازمندیم».

«در این روزها همه افراد اقدام به برنامه‌ریزی راهبردی می‌نمایند، بهتر است ما نیز این کار را انجام دهیم».
«موضوعات بحث‌انگیز در برابر ما وجود دارد و ما برای رفع و رجوع آن به روشی نیازمندیم که کمک حال ما باشد، در غیر این صورت به شدت آسیب خواهیم دید» (کاپلان و نورتون^[۱۳]، ۱۳۸۳).
به هر حال بدون توجه به اینکه چرا سازمان‌های دولتی و یا غیرانتفاعی اقدام به برنامه‌ریزی راهبردی می‌کنند، حاصل کار دارای مزایای یکسان خواهد بود. برخی نویسندگان معتقدند که برنامه‌ریزی راهبردی می‌تواند به سازمان کمک کند تا:
به روش راهبردی بیندیشد و راهبردهای موثری تدوین کند،
جهت‌گیری آینده را مشخص نماید،
اولویت‌ها را مشخص سازد،
تصمیم‌های امروز را در پرتو پیامدهای آینده آن‌ها اتخاذ کند،
پایه‌ای دارای همسازی منطقی و قابل دفاع برای تصمیم‌گیری برقرار سازد،
در زمینه‌های تحت کنترل سازمان حداکثر بصیرت را اعمال کند،
با توجه به تمامی سطوح و کنش‌های تصمیم‌گیری کند،
مسائل سازمانی عمده را حل کند،
عملکرد سازمانی را بهبود بخشد،
با اوضاع و احوال به سرعت دستخوش تغییر، به روش کار ساز برخورد کند و
کار تیمی و تخصصی کارشناسی ایجاد کند.
گرچه برنامه‌ریزی راهبردی صرفاً مجموعه‌ای از مفاهیم، رویه‌ها و ابزارهاست، لازم است که برنامه‌ریزان در خصوص نحوه پرداختن به برنامه‌ریزی راهبردی بسیار مراقب باشند، زیرا تمامی رویکردهای موجود در این زمینه سودمندی یکسان ندارند و برای کاربرد موفقیت‌آمیز هر رویکردی شرایط خاص حاکم است (برایسون، ۱۳۸۱).
۲-۲-۶ اصول برنامه‌ریزی استراتژیک
برنامه‌ریزی استراتژیک از اصول و قواعد خاص خود برخوردار است. از نظر فقهی فرهمند (۱۳۸۴) این اصول و قواعد عبارتند از:
توجه به اولویت‌ها و آینده‌نگری،
ایجاد توازن بین واحدهای سازمان و تشکیل گروه های برنامه‌ریزی،
پیوستگی و ارتباط بین واحدهای سازمان،
توجه به نیروی انسانی برنامه‌ریز و مشخص کردن مسئول اجرای برنامه،
در نظر گرفتن برنامه هر واحد سازمانی به عنوان جزئی از کل برنامه،
توجه به جنبه‌های کیفی و هماهنگی بین رشد کمّی و کیفی،
ارتباط برنامه سازمان با برنامه توسعه ملّی،
تداوم، انعطاف و واقع بینی،
توجه به آمار و اطلاعات و توسعه سیستم اطلاعات برای بهبود تصمیم‌گیری،
توجه به مشارکت و همکاری،
هدایت کارکنان به سوی هدف مشترک،
مشارکت افراد در تصمیم‌گیری و اجرا،
استفاده از یافته‌های پژوهشی،
استمرار و پایداری و توجه به تغییر و تحولات حال و آینده،
توجه به عوامل اجرایی و حمایت‌های قانونی،
حداکثر استفاده از منابع موجود،
استفاده از مدل‌های معتبر و علمی در برآوردها و تلفیق عوامل پیش‌بینی کننده و تشریح کننده،
پیش‌بینی ابزارها و مکانیزم‌های لازم جهت کنترل و ارزیابی،
توجه به مکانیزم‌های تشویقی،
استفاده از تجارب علمی و عملی متخصصان و مجریان قبلی برنامه‌ها و بیان اهداف به صورت عینی و قابل سنجش،
تحلیل هزینه و فایده و ارزیابی قابلیت‌ها و ظرفیت‌های سازمان،
توجه به اهداف اصلی برنامه و سعی در کاهش فاصله بین وضع موجود و وضع مطلوب،
توجه به اصل سرعت، دقت در انجام امور،
نوآوری و تغییر در سازمان،
احساس مسؤلیت و
اعمال صحیح مدیریت استراتژیک.
این موضوعات حاکی از گستردگی و وسعت برنامه‌ریزی استراتژیک است؛ بطوریکه یک سازمان در تدوین این نوع برنامه‌ریزی باید موارد و اصول زیادی را بویژه با بهره گرفتن از فعالیت‌های تحقیقاتی و پژوهشی در نظر بگیرد تا بتوانند برنامه مناسبی را تدوین نماید.
۲-۲-۷ محدودیت‌های برنامه‌ریزی استراتژیک
برنامه‌ریزی استراتژیک جزو فعالیت‌های دشواری است که سازمان‌ها با آن سروکار دارند. برای تدوین یک برنامه استراژیک موفق باید بر مسائل زیادی غلبه کرد. محدودیت‌های برنامه‌ریزی استراتژیک عبارتند از: هزینه‌های نسبتاً بالایی که برای برنامه‌ریزی استراتژیک نیاز است، اغلب باعث می‌شود که سازمان‌های کوچک امکان استفاده از آن را نداشته باشند.
از نظر زمانی نیز این نوع برنامه‌ریزی احتیاج به زمانی طولانی دارد. که طولانی بودن فرایند برنامه‌ریزی استراتژیک از نظر بعضی از سازمان‌ها محدودیت‌هایی را ایجاب می‌کند.