براساس داده‌های ذکر شده در جدول فوق در پاسخ به گویهی « اگر به اندازه کافی تلاش کنم قادر به حل مشکلات سخت می‌باشم »، ۰/۵۲ درصد گزینه کاملاً موافقم، ۰/۳۰ درصد موافقم، ۰/۹ درصد نظری ندارم ، ۵/۱ درصد مخالفم و ۵/۷ درصد گزینه کاملاً مخالفم را انتخاب نموده‌اند و در پاسخ به گویهی «مطمئن هستم می‌توانم به طور موثری با مشکلات غیر قابل پیش بینی مقابله کنم»، ۰/۲۸ درصد گزینه کاملاً موافقم، ۵/۳۷ درصد موافقم، ۰/۲۰ درصد نظری ندارم ، ۵/۷ درصد مخالفم و ۰/۷ درصد گزینه کاملاً مخالفم را انتخاب نموده‌اند و در پاسخ به گویهی «در برخورد با مشکلات، آرامش خود را حفظ می‌کنم چون به توانایی درونی خود اعتماد دارم.»،۰/۲۹ درصد گزینه کاملاً موافقم، ۰/۲۹ درصد موافقم، ۵/۱۵ درصد نظری ندارم، ۰/۱۲ درصد مخالفم و ۵/۱۴ درصد گزینه کاملاً مخالفم را انتخاب نموده‌اند و در پاسخ به گویهی «اگر گرفتاری برایم پیش آید معمولاً می توانم چاره ای بیاندیشم.»، ۰/۳۷ درصد گزینه کاملاً موافقم، ۰/۲۸ درصد موافقم، ۵/۲۳ درصد نظری ندارم، ۰/۴ درصد مخالفم و ۵/۷ درصد گزینه کاملاً مخالفم را انتخاب نموده‌اند.

در پاسخ به گویهی «مهّم نیست چه در سر راهم قرار گیرد چرا که معمولاً قادر به حل یا رفع آن می‌باشم.»، ۵/۱۵ درصد گزینه کاملاً موافقم، ۵/۳۸ درصد موافقم، ۵/۲۰ درصد نظری ندارم، ۵/۱۴ درصد مخالفم و ۰/۱۱ درصد گزینه کاملاً مخالفم را انتخاب نموده‌اند و در پاسخ به گویهی « براحتی می توانم اهدافم را دنبال کرده و به مقصود برسم.»، ۵/۳۱ درصد گزینه کاملاً موافقم، ۵/۳۶ درصد موافقم، ۰/۱۹ درصد نظری ندارم، ۰/۷ درصد مخالفم و ۰/۶ درصد گزینه کاملاً مخالفم را انتخاب نموده‌اند و در پاسخ به گویهی «احساس می‌کنم خصوصیات خوبی در من وجود دارد.»، ۰/۳۵ درصد گزینه کاملاً موافقم، ۵/۳۱ درصد موافقم، ۵/۲۲ درصد نظری ندارم، ۵/۵ درصد مخالفم و ۰/۴ درصد گزینه کاملاً مخالفم را انتخاب نموده‌اند. همچنین ۵/۱ درصد از پاسخگویان به این سوال پاسخ نداده‌اند و در پاسخ به گویهی « می‌توانم به خوبی دیگران کار انجام دهم.»، ۰/۳۹ درصد گزینه کاملاً موافقم، ۰/۳۲ درصد موافقم، ۵/۲۳ درصد نظری ندارم ، ۵/۲ درصد مخالفم و ۰/۳ درصد گزینه کاملاً مخالفم را انتخاب نموده‌اند.
در پاسخ به گویهی «احساس می‌کنم چیزی برای افتخار کردن به آن ندارم.»، ۵/۱۵ درصد گزینه کاملاً موافقم، ۰/۱۹ درصد موافقم، ۰/۲۱ درصد نظری ندارم ، ۵/۲۱ درصد مخالفم و ۰/۲۳ درصد گزینه کاملاً مخالفم را انتخاب نموده‌اند و در پاسخ به گویهی «بعضی وقتها احساس می‌کنم آدم بی‌فایده‌ای هستم.»، ۰/۱۶ درصد گزینه کاملاً موافقم، ۰/۲۳ درصد موافقم، ۰/۱۲ درصد نظری ندارم ، ۰/۱۸ درصد مخالفم و ۰/۳۱ درصد گزینه کاملاً مخالفم را انتخاب نموده‌اند و در پاسخ به گویهی «احساس می‌کنم که من هم به خوبی دیگران هستم.»، ۵/۳۹ درصد گزینه کاملاً موافقم، ۵/۳۳ درصد موافقم، ۰/۱۵ درصد نظری ندارم، ۵/۴ درصد مخالفم و ۰/۶ درصد گزینه کاملاً مخالفم را انتخاب نموده‌اند. همچنین ۵/۱ درصد از پاسخگویان به این سوال پاسخ نداده‌اند و در پاسخ به گویهی «بعضی وقت ها فکر می‌کنم اصلاً خوب نیستم.»، ۵/۲۳ درصد گزینه کاملاً موافقم، ۵/۱۶ درصد موافقم، ۰/۲۱ درصد نظری ندارم ، ۵/۱۲ درصد مخالفم و ۵/۲۶ درصد گزینه کاملاً مخالفم را انتخاب نموده‌اند.
۴-۲-۱۰- توانمندسازی اجتماعی
جدول ۴-۱۰- توزیع فراوانی و درصدی توانمندسازی اجتماعی پاسخگویان

استعاره

۶۸۰

۶۷/۱۴

تشخیص

۵۱۱

۰۲/۱۱

صفت هنری

۲۴۹

۳۷/۵

تمثیل

۸۰

۷۲/۱

مجاز

۴۵

۰/۱

جمع کل تصاویر

۴۶۳۴

۰/۱۰۰

مدخل ها

۹۶۳

-

۲-۴٫ تحلیل بسامدی صور خیال و زمینه‌های آن در شعر فرخی
در شعر فرخی تصاویر خیالی متنوع و وسیع است؛؛ امّا از عمق چندانی برخوردار نیست. زمینه‌ی اصلی تصاویر شعری وی طبیعت است، شاعر با وصف طبیعت و به کمک صور خیال درون خود را با طبیعت پیوند داده و برای این مهم بیشتر به تشبیه روی آورده است. « تخیلات وی عمیق نیست و بیشتر در سطح و ظاهر طبیعت و اشیاء و امور حسی مانده است. او با کلمات، طبیعت، محیط اطراف، اشیاء و امور حسی را نقاشی می‌کند و به این طریق تجربیات درونی و حسی خود را به نمایش می‌گذارد ( فتوحی، ۱۳۸۵: ص ۱۰۱، ۱۰۲ و ۱۴۹).

با توجه به بررسی‌های انجام شده و استخراج نمونه‌های تشبیه در شعر فرخی تشبیهات وی غالباً از نوع حسی به حسی وعناصرآن امور و پدیده‌های طبیعی است. آوردن تصاویری که یک طرف آنها امور عقلی و غیر مادی است نیز در حوزه‌ی خیال فرخی به چشم می‌خورد. طبیعت‌گویی و واقعیت‌گرایی باعث شده است که به وصف طبیعت بپردازد و در این زمینه تشبیهات مرکب و تفضیلی غلبه‌ی بیشتری دارد. ویاز جمله شاعرانی است که می‌کوشد مسائل بیرون از حوزه‌ی طبیعت را نیز با کمک تصویرهای طبیعی، حسی کند و این ویژگی به محسوس و ملموس بودن شعر او کمک می‌کند. به طور عمده در همه انواع شعر او مدح، تغزلات، اوصاف طبیعت و دیگر توصیفات تشبیه بر استعاره غلبه دارد. با این که شعر این دوره ساده و طبیعی است اما لطافت فکر و رقت احساسات فرخی باعث بوجود آمدن تشبیهات بدیع و زیبا با بسامد بسیار بالایی در شعر او شده است. کنایه دومین گونه‌ی پرکاربرد خیال است که بسامد بالایی در شعر وی دارد. شاید علت این امر نزدیک به زبان مخاطب بودن شعر فرخی باشد. استعاره نیز از دیگر انواع تصاویری شعری فرخی است که پس از کنایه بسامد بالایی در شعر وی دارد. استعارات اغلب به صورت مصرحه است و استعاره مکنیه به صورت اضافه‌ی استعاری در شعر وی محدود است به این دلیل در بخش تشخیص بررسی شده‌است. مستعارٌمنه­های او را اموری چون اجرام آسمانی، گل­ها و گیاهان، درختان، پرندگان، حیوانات، سنگ­ها و زیورآلات، مشمومات، آلات­موسیقی، البسه و پارچه و لوازم منزل تشکیل می‌دهد.
تشخیص یکی دیگر از پرکاربردترین تصاویر خیال در شعر فرخی است. انس و علاقه‌ی او به طبیعت و روحیه‌ی طبیعت گرایی او باعث شده است که او به مظاهر طبیعی و عناصر آن زندگی و حیات ببخشد و با آنها همدل و همراه شود و حالات و احساسات خود را در آنها به تصویر بکشد. تشخیص به شکل‌های گوناگون آن در شعر فرخی به وفور دیده می‌شود. در تغزلات قصاید وی تشخیص گاهی به شکل مفصل صورت می‌گیرد و در مدایح معمولاً به صورت مجمل و کوتاه است در هر صورت تشخیص باعث حرکت و پویایی در شعر وی شده است و اغلب از تشخیص مجمل برای ملموس و محسوس کردن معانی مجرد و انتزاعی استفاده می‌کند بسامد قابل توجهی از تصاویر شعری فرخی تشخیص با احتساب استعاره‌ی مکنیه است. صفت هنری، تمثیل و مجاز از دیگر گونه‌های تصویری شعر فرخی هستند که بسامد کمتری نسبت به دیگر تصاویر شعری او دارند.
تعداد کل مدخل‌های فرهنگ بسامدی صور خیال فرخی ۹۶۳ مدخل و تعداد تصاویر آن حدود ۴۶۳۴ تصویر است که از این تعداد تقریباً ۰۵/۴۹ %تشبیه، ۶۷/۱۴% استعاره، ۱۵/۱۷% کنایه، ۰۲/۱۱% تشخیص، ۳۷/۵ % صفت هنری، ۷۲/۱% تمثیل و ۱% مجاز است.
طبیعت یکی از زمینه‌ها و مایه­های مهم تصویر پردازی در شعر فرخی است. او نیز مانند هم عصران خود از طبیعت برای مضمون­سازی و تصویرپردازی استفاده می­ کند؛ در تغزلاتش حالات درونی خود را در عناصر طبیعت می‌بیند و در قصاید مدح را با طبیعت پیوند می‌دهد. وی به دلیل ورود به دربار غزنویان وملازمت دستگاه سلاطین و ممدوحان عصر خود در بسیاری از سفرها و جنگ­ها مناظر و مظاهر طبیعت را به چشم خود دیده و از نزدیک آن­ها را درک کرده است. وصف باغ­ها، کاخ­ها، سرزمین­ها و شهرها، شکارگاه­ها، بهار، زمستان و سردی هوا و بسیاری امور طبیعی دیگر، نشان از آن دارد که فرخی به طور محسوس و ملموس از طبیعت بهره برده است و این طبیعت گرایی و طبیعت دوستی او منشأ تصاویر بسیار زیبا و بدیعی در اشعار او شده و به طور عینی و قابل توجهی در تصویرپردازی و تخیلات شعری وی موثر بوده است. تصاویری که متأثر از امور طبیعی چون؛ گل و گیاهان، درختان، اجرام و پدیده‌های آسمانی، حیوانات، پرندگان، عناصر چهاگانه، بهار، خزان و زمستانبه وفور در شعر او دیده می‌شود. این‌ها مظاهری از طبیعتند که با احساسات لطیف و روحیه‌ی شاد شاعر پیوند خورده و شعر او را لطیف و زیبا کرده است. کاربرد فراوان امور و پدیده‌های طبیعی در شعر فرخی بیانگر این مسأله است که تصاویر شعری وی به شدت تحت تأثیر طبیعت و عناصر آن بوده است. از میان عناصر و مظاهر به کار رفته در تصاویر شعر وی گل‌ها و گیاهان و اجرام و پدیده‌های آسمانی بیشترین بسامد تصویری را دارند. بعد از طبیعت، اوضاع روزگار و محیط زندگی شاعر تأثیر چشم گیری بر تصاویر خیالی شعر فرخی داشته است. زندگی در دربار و مشاهده‌ی دربار پر زرق و برق محمود غزنوی، اشیا فاخر، مجالس، بزم‌ها، جشن‌ها، وصف جنگ‌ها از جمله عوامل محیطی هستند که نمود آشکاری در تصاویر شعری وی دارند. عناصر به کار گرفته شده در این زمینه ابزار و آلات جنگی، البسه و پارچه و سنگ‌های قیمتی و زیور آلات است که از این میان سنگ‌های قیمتی و ابزارهای جنگی بیشترین بسامد را شامل می‌شوند. اشاره‌ی شاعر به داستان‌ها و ادیان سامی، داستان‌های غنایی سامی و ایرانی، توجه به اساطیر ایرانی، علوم ادبی، نجوم و موسیقی از دیگر عناصر تصویر پردازی فرخی است که بسامد قابل توجهی از تصاویر شعر او را دربر می‌گیرد. بخشی مهمی از تصاویر شعری فرخی تحت تأثیر مضامین بزمی و خمری قرار گرفته است. در این زمینه مضامین بزمی بالاترین بسامد را دارند. البته ناگفته نماند که وی به زمینه‌ی انتزاعی خیال‌های شعری نیز توجه دارد؛ ایجاد تصاویری که از امور تجریدی و انتزاعی ترکیب شده در شعرش بسیار است و سهم قابل توجهی در تصویرسازی شعر فرخی دارد. علاوه بر این بدن و اعضای آن، اعیاد، جشن‌ها و اصطلاحات مذهبی و جاها و مکان‌ها بخش گسترده‌ای از تصاویر را به خود اختصاص داده‌اند. بسامد بالای این گونه امور و پدیده‌ها و تصاویر مربوط به آن‌ها در شعر فرخی بیانگر این مسأله است که صور خیال وی به طور چشم گیری تحت تأثیر طبیعت و محیط اطراف اوست. از میان عناصر تصویر ساز شعر وی اجرام و پدیده‌های آسمانی، گل‌ها و گیاهان، طبیعت، مفاهیم انتزاعی، اعضای بدن بیشترین بسامد را در شعر فرخی داشته است. عناصر و پدیده‌های تصویرساز در شعر فرخی که بعد از استخراج به ترتیب الفبایی تنظیم و مدخل بندی شده است که برجسته‌ترین عناصر و پدیده‌های تصویر سازی در جدول زیر دسته بندی می‌شوند:
جداول فراوانی عناصر تصویر ساز شعر فرخی

ردیف

عناصر زمینه ساز تصویر

تعداد کل تصویر هر زمینه

نام عناصر زمینه ساز تصویر و بسامد آنها

۱

۰

۰

۱

۰

۱

۰

۰

۱

۰

حل ۱
حل ۲
حل جدید ۱
حل جدید ۲
شکل ۳-۱- مکانیسم عملگر تقاطع
برای انجام مکانیسم جهش نیز، به صورت تصادفی یک عنصر از حل را انتخاب و آن را اگر صفر است به یک، و اگر یک است به صفر تبدیل می‌کنیم.

بعد از انجام عملگرهای تقاطع و جهش، ممکن است حل‌های غیر قابل قبول از لحاظ هر دو محدودیت مسأله ایجاد شود. برای مقابله با این وضعیت، اگر محدودیت اول، یعنی محدودیت حداکثر تعداد تسهیل ایجادشده، نقض شود، به صورت تصادفی، به تعدادی از یک‌های حل را صفر می‌کنیم که حل، از نظر این محدودیت قابل قبول شود؛ سپس اگر محدودیت دوم نیز رعایت شده باشد، این حل به عنوان یک حل غیرقابل قبول پذیرفته می‌شود، درغیر اینصورت این حل را کنار گذاشته و به صورت تصادفی یک حل را از مجموعه غیرمغلوب انتخاب و جایگزین این حل غیرقابل قبول می‌کنیم.
برای محاسبه فاصله ازدحام، ما نیاز به حداقل و حداکثر هر سه تابع هدف مسأله داریم. برای محاسبه این مقادیر، ما هر سه هدف را به صورت جداگانه توسط یک الگوریتم ممتیک حل نموده و بهترین و بدترین حل‌های بدست آمده توسط این الگوریتم را به عنوان، مقادیر موردنظر درنظر گرفته‌ایم.
۳-۲-۳- تطبیق الگوریتم CNSGA-II برای مسئله موردبررسی
با توجه به اینکه این الگوریتم، برگرفته از الگوریتم NSGA-II می‌باشد، تمامی پارامترهای آن نیز مطابق آن الگوریتم می‌باشد. تنها تفاوت آن، در انجام مکانیسم انتخاب می‌باشد. همانطور که در بخش قبل نیز شرح داده شد، برای انجام این مکانیسم، نیاز به محاسبه انحراف حل‌ها، از محدودیت‌ها داریم. برای مسائلی که محدودیت‌های آن‌ها، به صورت معادلات روتین ریاضی است، محاسبه این انحراف‌ها، کار چندان مشکلی نیست؛ اما در اینجا که با محدودیت‌های نامعادله‌ای روبرو هستیم، باید روش دیگری را درنظر بگیریم. ما برای محاسبه انحراف از محدودیت اول، یعنی حداکثر تعداد مجاز برای ایجاد تسهیل، به صورت فرمول (۹.۳) عمل می‌کنیم:
(۹.۳)
برای محاسبه محدودیت دوم، یعنی رعایت حداکثر زمان انتظار مشتریان در صف، از فرمول (۱۰.۳) استفاده می‌کنیم:
(۱۰.۳)
که در صورت محدودیت (۱۰.۳)، منظور از  ، تسهیلاتی است که ایجاد شده و محدودیت دوم را نقض کرده‌اند.
۳-۲-۴- تطبیق الگوریتم NRGA برای مسئله موردبررسی
با توجه به شباهت بسیار زیاد این الگوریتم نیز با الگوریتم NSGA-II، تمامی پارامترها، همانند آن الگوریتم تنظیم شده‌است. تنها تفاوت این دو الگوریتم در مکانسیم انتخاب است که در این الگوریتم، همان طور که در بخش قبل شرح داده شد، از دو مرحله چرخ رولت استفاده شده‌است که در مرحله اول، یک لایه از لایه‌های حل انتخاب می‌کنیم و در مرحله دوم، یک حل از این لایه را انتخاب می‌کنیم. در اینجا سعی شده‌است که چرخ رولت را بر روی تمامی اعضائی که قابلیت انتخاب دارند، اجرا کنیم. یعنی به این صورت عمل نکرده ایم که مثلاً به طور تصادفی و یا جهت دار، چند حل را انتخاب و بین این چند حل، یک چرخ رولت را اجرا کنیم.
۳-۲-۵- تطبیق الگوریتم MISA برای مسئله موردبررسی
نتایجی که بدست آمده‌اند، باتوجه به پارامترهای زیر بوده‌است: اندازه جمعیت برابر ۱۰۰، اندازه حافظه ثانویه برابر ۱۰۰ و یک ماتریس  به عنوان شبکه تطبیقی. عملگرهای تقاطع و جهشی نیز که مورداستفاده قرار گرفته‌اند، شبیه عملگرهایی است که در الگوریتم‌های قبلی استفاده شده‌است.
۳-۲-۶- تطبیق الگوریتم VIS برای مسئله موردبررسی
نتایج بدست آمده از اجرای الگوریتم VIS، با پارامترهای زیر بدست آمده‌است: تعداد تکثیر برای هر سلول یعنی  ، برابر ۵، تعداد تکرارهای داخلی یعنی  برابر ۳، درصد تولید حل‌های تصادفی در هر حلقه خارجی برابر ۲۰% و اندازه حافظه برابر ۱۰۰ قرار داده شده‌است. بقیه پارامترهای الگوریتم، شبیه الگوریتم‌های پیشین تعیین شده‌است.
در اینجا برای مقابله با حل‌های غیرقابل قبولی که توسط جهش ایجاد می‌شوند، رویکرد دیگری متفاوت با رویکردی که در روش اصلی توضیح داده شد، می‌توان استفاده کرد. برای توضیح این روش می‌توان به این مثال توجه کرد: فرض کنید که تعداد جهش درنظر گرفته شده برای یک حل، برابر ۵ باشد. ابتدا یک جهش را بر روی این حل انجام می‌دهیم. اگر حل جدید ایجادشده، قابل قبول باشد، دومین جهش را نیز بر روی این حل انجام می‌دهیم. به همین ترتیب این جهش‌ها را تا پنجمین جهش ادامه می‌دهیم. اگر در هر مرحله‌ای از انجام این جهش‌ها، حل ایجاد شده غیرقابل قبول شد، آخرین حلی که قبل از این جهش وجود داشت و قابل قبول بود را به عنوان حل نهایی انتخاب می‌کنیم. البته باتوجه به شرایطی که بر مسأله حاکم است و برای افزایش سرعت الگوریتم، ترجیح داده شد که از همان روشی که در الگوریتم‌های پیشین برای رسیدگی به محدودیت‌ها وضع شده بود، استفاده کرد.
۳-۲-۷- تطبیق الگوریتم NNIA برای مسئله موردبررسی
در این الگوریتم، از پارامترهای زیر استفاده کرده ایم: حداکثر اندازه جمعیت غیرمغلوب یعنی  را برابر ۱۰۰، حداکثر اندازه جمعیت فعال یعنی  را برابر ۲۰ و اندازه جمعیت کلون یعنی  را برابر ۱۰۰ درنظر گرفته ایم. مابقی پارامترهای الگوریتم نیز شبیه الگوریتم‌های پیشین تنظیم شده‌است.

۴
تجزیه و تحلیل داده‌ها
۴-۱- تولید مسأله نمونه
چیزی که در اکثر تحقیقات به آن توجه نمی‌شود، چگونگی تولید مسائل نمونه است. چگونگی تولید مسأله، از این جهت حائزاهمیت است که با بهره گرفتن از این مسائل است که عملکرد الگوریتم، ارزیابی می‌شود.
برای اینکه به حالت‌های مختلف مدل پرداخته شود، مسائلی که تولید شده‌اند را از دو حیطه مورد توجه قرار داده ایم:

الف: فعالیت­های فرهنگی شامل روزنامه، کتاب، کتابخانه، موسیقی، بایگانی، رادیو، تلویزیون، سینما، هنرهای نمایشی، تعطیلات عمومی، تجارت کالای فرهنگی، ارتباط و فناوری جدید.
ب: فعالیت­های فرهنگی شامل روزنامه، کتاب، سینما، مبادلات فرهنگی، حقوق بشر، ترجمه و انتشارات کتاب خارجی، محیط­زیست.
با مطالعه در حوزه اندیشه توسعه، شاخص ­ها و متغیرهایی دیده می­ شود که در دو گروه جای داده­اند. گروهی از این متغیرها را موافق و تقویت کننده توسعه و گروهی مخالف جریان و تضعیف کننده توسعه مورد ارزیابی و تحلیل عملی قرار داده­اند، این متغیرهای مخالف و موافق توسعه در سه حوزه کلی به صورت زیر ارائه شده است: ۱٫ پویای فکری و عقلی در مقابل آن جمودی فکری و عقلی ۲٫ عادات، رسوم و سنن آگاهی بخشی و در مقابل عادات، رسوم و سنت­های بسته ۳٫ پویایی مذهب و باورهای دینی در مقابل ایستایی مذهب و باورهای دینی. بر این اساس، در شکل ۲-۱ برخی از مهمترین عوامل و عناصر و متغیرهای فرهنگی دخیل در توسعه در سه حوزه ذکر شده بالا آورده شده است.
شکل۲-۱- متغیرهای فرهنگی پیش برنده توسعه فرهنگی
متغیرهای فرهنگی پیش­برنده
پویایی فکری
عادات و رسوم آگاهی بخش
پویایی مذهب و باورهای دینی
عقل­گرایی، رونق تفکر باز، آینده­نگری، پویای افکار، استقلال فکری، انسان­گرایی و آرمان­خواهی، ارتقای سطح آگاهی
تعصب تؤام باخرد،
دلبستگی با دانش،
ها دادن به اوقات فراغت، تلاش فردی و خانوادگی، مسئولیت­ پذیری،
جهان­بینی باز و واقع گرا، پویای مذهب، مذهب در کنار علم و دانش، مذهب تحکیم بخش کار و تلاش، حقیقت جویی، تکریم
منبع: ستاری­فر، ۱۳۸۸
۲-۱-۴-۲- توسعه اجتماعی
توسعه یکی از مفاهیم پیچیده است که غایت کلیه برنامه­ ها، تلاش­ها و اقدامات جوامع بشری می‌باشد. وجود ابعاد مختلف توسعه دلالت بر پیچیدگی آن دارد. توسعه، فرآیندی چندبعدی و برنامه‌ریزی شده به منظور فرآهم ساختن فضای برای انسان­ها به منظور داشتن زندگی­ سالم، خلاق و مؤثر است. یکی از ابعاد مهم توسعه، توسعه اجتماعی است. توسعه اجتماعی در واقع عبارت است از بهبود کمّی و کیفی شاخص­ های اجتماعی به منظور دستیابی به توسعه کلان است. یکی از رویکردها به منظور ارتقاء شاخص­ های توسعه اجتماعی به منظور تأثیرگذاری بر سایر ابعاد توسعه، توجه به توسعه اجتماعی است. دانشمندان معتقدند که هنجارهای اجتماعی، فرهنگ و سرمایه اجتماعی عناصر مرکزی توسعه هستند (مارچ^[۲۶]، ۲۰۰۰). به عبارت دیگر، توسعه اجتماعی یکی از ابعاد اصلی فرایند توسعه و بیان­گر کیفیت نظام اجتماعی در راستای دست­یابی به عدالت اجتماعی، ایجاد یکپارچگی و انسجام اجتماعی، افزایش کیفیت زندگی و ارتقاء کیفیت انسان­ها می­باشد (کلانتری، ۱۳۷۷). به بیان دیگر، توسعه اجتماعی مفهومی است که، با چگونگی و شیوه زندگی افراد جامعه پیوند تنگاتنگی دارد و ناظر بر بالا بردن سطح زندگی عمومی از طریق ایجاد شرایط مطلوب و بهینه در زمینه فقرزدایی، تغذیه، بهداشت، مسکن، اشتغال، آموزش و چگونگی گذراندن اوقات فراغت می­باشد (شاطری و همکاران به نقل از ازکیا، ۱۳۹۱). توسعه اجتماعی با مؤلفه ­هایی همچون بهبود در کیفیت زندگی، تحقق برابری و عدالت اجتماعی، یکپارچه­گی اجتماعی، تحقق شایسته سالاری، مشارکت اجتماعی در قالب انجمن­ها و نهادهای مدنی، تقویت­قابلیت­ها و ظرفیت نظام اجتماعی پاسخ­گویی حفظ انسجام و ارتقای توانمند­ی انسان ارتباط دارد. توسعه اجتماعی در دوره جدید مباحث مربوط به جامعه مدنی دموکراسی اجتماعی، عدالت اجتماعی، رفاه اجتماعی و سرمایه اجتماعی را تشکیل می­ دهند (ثلاثی، ۱۳۷۷).

۲-۱-۴-۳- توسعه اقتصادی
درباره تعریف توسعه اقتصادی، وحدت نظر کامل بین صاحب­نظران اقتصاد وجود ندارد. اشکال در تعریف از این مسئله ناشی می­ شود که عوامل متعددی مانند سرمایه ­گذاری، نیروی انسانی، فناوری، منابع طبیعی، فرهنگ و مؤسسات اجتماعی در توسعه اقتصادی مؤثر است و صاحب­نظران مختلف سعی می­ کنند بر حسب اهمیتی که برای هر یک از این عوامل قائل می­شوند، توسعه اقتصادی را تعریف نمایند. در ذیل به مواردی چند اشاره می­ شود.
در واقع توسعه اقتصادی، رشد همراه با افزایش ظرفیت­های تولیدی اعم از ظرفیت­های فیزیکی، انسانی و اجتماعی می­باشد. در توسعه اقتصادی، رشد کمّی تولید حاصل خواهد شد، اما در کنار آن، نهادهای اجتماعی نیز متحول می­شوند، نگرش­ها تغییر می­ کنند، توان بهره ­برداری از منابع موجود به صورت مستمر و پویا افزایش می­­یابد و هر روز نوآوری جدیدی بروز خواهد کرد. توسعه امری فراگیر در جامعه است و نمی­تواند تنها در یک بخش از آن اتفاق بیفتد. توسعه اقتصادی، حد و مرز و سقف مشخصی ندارد، بلکه به دلیل وابستگی آن به انسان، پدیده­ای کیفی است (برخلاف رشد اقتصادی که کاملاً کمّی است) و هیچ محدودیتی ندارد (سلیمی­فر، ۱۳۸۱). در تعریف دیگری، توسعه اقتصادی عبارت از رشد اقتصادی، همراه با تغییرات بنیادین در اقتصاد و افزایش ظرفیت‌های تولیدی اعم از ظرفیت‌های فیزیکی، انسانی و اجتماعی تعریف شده است. در توسعه اقتصادی، رشد کمی تولید حاصل خواهد شد، اما در کنار آن، نهادهای اجتماعی نیز متحول می­شوند.
توسعه اقتصادی با تغییرات بنیادین در اقتصاد کشور همراه است. تعدادی از این تغییرات عبارت‌اند از (گیلیس^[۲۷] و همکاران، ۱۳۷۹):
افزایش سهم صنعت و کاهش سهم کشاورزی در تولید ملی؛
افزایش شمار شهرنشینان و کاهش جمعیت روستایی؛
افزایش ثروت و رفاه مردم جامعه؛
افزایش اشتغال.
از جمله شاخص‌های توسعه اقتصادی یا سطح توسعه‌یافتگی می‌توان به موارد زیر اشاره نمود:
شاخص درآمد سرانه
از تقسیم درآمد ملی یک کشور (تولید ناخالص داخلی) به جمعیت آن، درآمد سرانه به‌دست می‌آید. این شاخص ساده و قابل ‌ارزیابی در کشورهای مختلف، معمولاً با سطح درآمد سرانه کشورهای پیشرفته مقایسه می‌شود (میرزا امینی، ۱۳۸۷).
شاخص برابری قدرت خرید
شاخص درآمد سرانه از قیمت‌های محلی کشورها محاسبه می‌گردد و سطح قیمت محصولات و خدمات در کشورهای مختلف جهان یکسان نیست. یکی از روش‌های متداول برای مقایسه ساختار اقتصادی کشورهای مختلف، استفاده از شاخص برابری قدرت خرید است. در این روش، مجموعه‌ای از قیمت‌های حاکم در یک کشور در نظر گرفته می‌شود و از آن برای ارزیابی قیمت تمام کالاهای تولید شده در سایر کشورها استفاده می‌شود (میرزا امینی، ۱۳۸۷).
شاخص درآمد پایدار
در این روش، هزینه‌های زیست‌محیطی که در جریان تولید و رشد اقتصادی ایجاد می‌گردد، نیز در حساب‌های ملی منظور گردیده (چه به عنوان خسارت و چه به عنوان بهبود منابع و محیط زیست) و سپس میزان رشد و توسعه بدست می‌آید.
درآمدسرانه
سواد
تحول کیفی تولید
تولید
افزایش مقیاس تولید
اقتصادی
اشتغال
توسعه روستایی
سرمایه
ارتقائ بهره­وری
اجتماعی
بهداشت
افزایش کار
مسکن
بهبود رفاه اجتماعی
تشکیل نهاد اجتماعی
مشارکت
شکل ۲- ۲- شاخص اقتصادی و اجتماعی توسعه و نحوه ارتباط آنها باهم منبع: شاطری و همکاران، ۱۳۹۱
۲-۱-۴-۴- توسعه سیاسی

۴

^ns ۷/۵۵۳۲۳۰۴

اثر متقابل (CR *T* PL)

۴

^ns ۳/۴۴۱۳۱۰۹

اشتیاه فاکتور فرعی فرعی

۲۴

۰/۵۶۳۰۴۵۲

CV %

۹۴/۱۰

^**و ^ns به ترتیب تفاوت معنی‏دار در سطح ۱ درصد و عدم تفاوت معنی‏داری را نشان می‏دهد
فاکتور وجود بقایا با میانگین ۵۳۹/۲۳ تن در هکتار بیشترین عملکرد بیولوژیک بود که نسبت به فاکتور عدم وجود بقایای گیاهی افزایش ۷۳/۱۵ درصدی داشت.
بیشترین عملکرد بیولوژیک مربوط به تیمار کم‏خاک‏ورزی با ۲/۲۴۶۸۴ کیلوگرم در هکتار بود که نسبت به تیمار بی‏خاک‏ورزی و خاک‏ورزی مرسوم به ترتیب افزایش ۰۸/۲۲ و ۳۲/۱۴درصدی داشت. احمدی و هاشمی نیا (۱۳۸۷) در پژوهشی بر روی ذرت علوفه‏ای بیان نمودند که تیمار زیرشکن همراه با گاوآهن برگردان‏دار با میانگین ۳/۱۶ تن در هکتار بیشترین مقدار عملکرد بیولوژیک را داشته که نسبت به تیمارهای زیرشکن همراه با گاوآهن چیزل و زیرشکن همراه با گاوآهن بدون برگردان‏دار به ترتیب با میانگین ۲/۱۲ و ۹/۱۰ تن در هکتار تفاوت بسیار معنی‏داری نشان داد.
در بررسی اثر متقابل بقایا و خاک‏ورزی مشاهده گردید که کم‏خاک‏ورزی در شرایط وجود بقایا با میانگین ۲۷۷۵۹ کیلوگرم در هکتار و بی‏خاک‏ورزی در شرایط عدم وجود بقایا با میانگین ۱۸۱۴۰ کیلوگرم در هکتار به ترتیب بیشترین و کمترین میزان عملکرد بیولوژیک در هکتار را به خود اختصاص دادند. تیمار بی‏خاک‏ورزی در هر دو شرایط وجود و عدم وجود بقایای گیاهی دارای کمترین میزان عملکرد بیولوژیک در هکتار و کم‏خاک‏ورزی در هر دو شرایط وجود و عدم وجود بقایای گیاهی در عملکرد بیولوژیک از نظر آماری اختلاف معنی‏داری داشتند (نمودار۴-۱۳). باوجود اینکه تیمار عدم وجود بقایای گیاهی میانگین آب مصرفی بیشتری نسبت به تیمار وجود بقایای گیاهی داشت ولی عملکرد بیولوژیک کمتری داشت. دلایل کمتر شدن عملکرد در تیمار عدم وجود بقایا عدم وجود موادآلی در سطح خاک و تبخیر زودهنگام آب از سطح زمین بعلت خالی بودن سطح مزرعه از بقایای گیاهی می‏باشد. این نتایج با یافته‏های چن (۲۰۱۳) اجرای خاک‏ورزی مرسوم موجب ۹ تا ۱۸ درصد افزایش عملکرد ذرت نسبت به بی‏خاک‏ورزی شد، مطابقت دارد. ایکنز^[۹۰] و همکاران (۲۰۱۲) در بررسی روش‎های خاک‏ورزی در ذرت به این نتیجه رسیدند که خاک‏ورزی مرسوم با ۶۱/۱۰ تن در هکتار عملکرد دانه و بی‏خاک‏ورزی با ۸۶/۶ تن در هکتار کم‏ترین عملکرد را داشتند و کم‏خاک‏ورزی با ۹۹/۸ تن در هکتار بین این دو قرار گرفت.
فصل پنجم
نتیجه‏گیری و پیشنهادات
فصل پنجم
نتیجه‏گیری و پیشنهادات
۵-۱ نتیجه‏گیری
با توجه به بحران آب در کشور استفاده از سیستم‏های خاک‏ورزی حفاظتی همراه با حفظ بقایا در سطح خاک، افزایش ذخیره رطوبت، کاهش مصرف آب آبیاری، افزایش ماده آلی و حاصلخیزی خاک و صرفه جویی در نیروی کارگری و زمان صرف شده جهت عملیات خاک‏ورزی می‏تواند الگوی مناسبی برای کاشت ذرت علوفه‏ای باشد.

نتایج نشان داد که حداکثر میانگین عمق کاشت ۷۹/۴ سانتی‏متر مربوط به تیمار خاک‏ورزی مرسوم و حداقل میانگین عمق کاشت ۶۵/۳ سانتی‏متر مربوط به بی‏خاک‏ورزی بود. بیشترین درصد یکنواختی عمق کاشت (۹۲ %) مربوط به تیمار کم‏خاک‏ورزی و کمترین درصد یکنواختی عمق کاشت (۷۱ %) مربوط به تیمار بی‏خاک‏ورزی بود. الگوی کاشت کف‏جوی با ۸/۸۴ % نسبت به الگوهای کاشت روی پشته و مخلوط یکنواختی بیشتری در عمق کاشت داشت.
اثر متقابل بقایا در خاک‏ورزی و اثر متقابل خاک‏ورزی در الگوی‏کاشت بر مصرف آب آبیاری در سطح ۱ درصد معنی‎دار شد. وجود بقایا باعث افزایش ۷۳/۱۹ % در مصرف آب نسبت به عدم وجود بقایا شد، بی‎خاک‏ورزی باعث کاهش ۳۱/۱۹ % نسبت به خاک‏ورزی مرسوم در میزان مصرف آب آبیاری شد. عدم بقایا با میانگین ۸۸/۲ کیلوگرم بر مترمکعب نسبت به تیمار عدم وجود بقایا باعث ۷۹/۲۳ % در افزایش کارائی مصرف آب گردید. بی‏خاک‏ورزی با میانگین ۷۴/۲ و خاک‏ورزی مرسوم با میانگین ۱۹/۲ کیلوگرم بر مترمکعب بیشترین و کمترین کارائی مصرف آب داشتد.
از نظر میانگین عملکرد علوفه تر بین روش‌های خاک‌ورزی اختلاف معنی‌دار وجود داشت به طوری که کم‌خاک‌ورزی با مقدار ۷۴۷/۱۰۴ تن در هکتار نسبت به بی‎خاک‌ورزی و خاک‏ورزی مرسوم به ترتیب افزایش ۸/۲۱ و ۴۷/۱۴ درصدی داشت.
از نظر میانگین عملکرد بیولوژیک بین روش‏های خاک‏ورزی اختلاف معنی‎داری وجود داشت و تیمار کم‏خاک‏ورزی نسبت به بی‏خاک‏ورزی و خاک‏ورزی مرسوم به ترتیب افزایش ۰۸/۲۲ و ۳۲/۱۴ درصدی در عملکرد بیولوژیک داشت. وجود بقایا نسبت به عدم وجود بقایای گیاهی افزایش ۷۳/۱۵ درصدی داشت. کم‏خاک‏ورزی در شرایط وجود بقایا نسبت به بی‏خاک‏ورزی در شرایط عدم وجود بقایا افزایش ۶۵/۳۴ درصدی بر عملکرد بیولوژیک در هکتار را به خود اختصاص دادند.
۵-۲ پیشنهادات
در بسیاری از مناطق کشور با مشکل کمبود آب مواجه هستیم لذا ارائه روش‏های مناسب جهت خاک‏ورزی و کاشت در جهت کاهش مصرف آب آبیاری می‏تواند یکی از راه‏کارهایی باشد که مبه کاهش هدر رفتن این سرمایه ملی کمک کند. سیستم‏های خاک‏ورزی حفاظتی با حفظ
بقایای گیاهی در سطح خاک باعث افزایش نفوذ آب به داخل خاک و حجم روان‏آب را در سطح خاک کاهش می‏دهد. درصد زیادی از سطح زیر کشت در مناطق مهم کشور از جمله استان خوزستان کشت تابستانی انجام نمی‏شود و بقایای گیاهی سوزانده می‏شود. با رها کردن خاک بدون پوشش گیاهی موجب از بین رفتن حاصلخیزی بر اثر خشک شدن خاک و عدم فعالیت میکروبی خاک می‎گردد لذا با انجام کشت گیاهان خانواده لگومینوز مانند لوبیا که دوره رشد کوتاهی دارند، علاوه بر تولید محصول باعث ذخیره ازت در خاک و همچنین با برجای گذاشتن بقایای گیاهی که اغلب ترد و شکننده هستند باعث افزایش ماده آلی در جهت افزایش حاصل‏خیزی خاک اقدام نمود.
پیشنهاد می‏شود که:

• تأثیر حفظ بقایا بر افزایش ماده آلی خاک طی سال‏های متمادی مورد مطالعه قرار گیرد

• تأثیر حفظ بقایا بر کاهش فرسایش آبی و بادی خاک مورد بررسی قرار گیرد

• تأثیر تراکم‏های مختلف کاشت بر عملکرد و اجزای عملکرد ذرت علوفه‏ای در محل مورد آزمایش مورد مطالعه و بررسی قرار گیرد

• کاربرد بی‏خاکورزی در کشت محصول ذرت علوفه‏ای به منظور افزایش عملکرد باید طی چند سال متوالی صورت گیرد

• تأثیر روش‏های مختلف آبیاری بر عملکرد و اجزای عملکرد ذرت علوفه‏ای مورد مطالعه قرار گیرد

منابع
منابع