شکل ۴-۵- مثال تابع y=f(x) با گراف شبکه پتری
رفتار شبکه‌های پتری
برای توصیف رفتار یک شبکه پتری از از موارد زیر استفاده می‌شود.

• • نشانه‌گذاری شبکه پتری^[۴۸]: برای اینکه مدل‌سازی دینامیکی به کار رود لازم است تا عنصر دیگری به نام توکن به شبکه‌های پتری شکل ۴-۴ و ۴-۵ اضافه شود. توکن‌ها در مکان‌ها قرار می‌گیرند. به نحوه‌ی توزیع توکن‌ها در شبکه‌های پتری در اصطلاح علامت‌گذاری یا نشانه‌گذاری شبکه پتری می‌گویند. نشانه‌گذاری باعث فعال شدن گذارها می‌شود. نشانه‌گذاری شبکه پتری با µ یا M یا µ_p نشان داده می‌شود. نشانه‌گذاری شبکه پتری تعداد توکن‌های هر مکان را نشان می‌دهد و درحالت نمایش بُرداری، بردار اولیه‌ی آن را نشانه‌گذاری اولیه^[۴۹] می‌نامند و آن را با µ_۰ یا M₀ نشان می‌دهند که با تغییر حالات شبکه، عوض می‌شود. به عنوان مثال نشانه‌گذاری مکان‌نمایش داده شده در شکل ۴-۶، سه است.

شکل ۴-۶- مثالی از نشانه‌گذاری یک مکان

• • قواعد اجرای شبکه پتری^[۵۰]: اجرای شبکه پتری با فایر کردن گذارها اجرا می‌شود.

گذار توانا^[۵۱]
یک گذار زمانی توانا است که به اندازه‌ی کافی توکن در ورودی داشته باشد. در شکل ۴-۷ یک گذار توانا و یک گذار غیر توانا را مشاهده می‌کنید.
T1 غیر توانا است.
T1 توانا است.
شکل ۴-۷- مثالی برای یک گذار توانا و یک گذار غیر توانا
یک گذار با حرکت توکن‌های آن از مکان ورودی به مکان خروجی فایر می‌شود. اجرای یک شبکه پتری، غیر قطعی است و ممکن است از بین چندین گذار آماده‌ی فایر شدن، هیچ کدام اجرا نشوند و معلوم نیست ازبین چندین گذار فعال، کدام فایر شود. فایر شدن ممکن است بین زمان‌های صفر تا بی‌نهایت رخ دهد. این خصلت باعث می‌شود شبکه‌های پتری برای مدل کردن رفتار همروند سیستم‌های توزیع شده به کار روند. در نتیجه یک گذار فعال ممکن است فایر شود یا نشود.
مثالی از اجرای یک شبکه پتری
بردار M₀ در شکل ۴-۸، نشان داده شده است.
نشانه‌گذاری اولیه
شکل ۴-۸- مثالی از اجرای یک شبکه پتری و نشانه‌گذاری اولیه آن
در شکل ۴-۹، مجدداً بردار M₀ را مشاهده می‌نمایید. همچنین گذاری که قرار است در مرحله بعدی فعال شود، مشخص شده است.
شکل ۴-۹- مثالی از اجرای یک شبکه پتری و M₀ آن
در شکل ۴-۱۰، شبکه را پس از فایر شدن گذارt1 مشاهده می‌نمایید.
شکل ۴-۱۰٫ مثالی از اجرای یک شبکه پتری و M₁ آن
در شکل ۴-۱۱، شبکه را پس از فایر شدن گذار t2 مشاهده می‌نمایید.
شکل ۴-۱۱- مثالی از اجرای یک شبکه پتری و M₂ آن
قوانین مربوط به فایر شدن گذار، در شبکه پتری
قوانین فایر شدن گذار عبارتند از:

• • برای فعال شدن هر گذار می‌بایست در مکان ماقبل آن حداقل به تعداد ورودی گذار، توکن داشته باشیم.

• • به تعداد درجه‌ی خروجی از هر گذار، توکن وارد مکان بعد از گذار می‌شود.

• • اگر به تعداد خروجی از هر مکان، توکن نداشته باشیم گراف مسدود می‌شود.

در شکل ۴-۱۲ و ۴-۱۳، دو شبکه پتری قبل و بعد از فایر شدن گذار، نشان داده شده‌اند.
T1
قبل از فایر شدن T1
T1
پس از فایر شدن T1
شکل ۴-۱۲- مثالی از گراف شبکه پتری، قبل و بعد از فایر شدن
T1
پس از فایر شدن T1
۲
۴
T1
قبل از فایر شدن T1
۲
۴

۲ – کمال آبادی فراهانی ( ۱۳۷۹ ) در تحقیقی تحت عنوان ” بررسی اثربخشی روش های فعال بحث گروهی و پرسش و پاسخ در یادگیری درس برنامه ریزی تحصیلی و شغلی دانش آموزان پسر دوره ی متوسطه ناحیه ی یک شهرستان اراک ” تأثیر روش بحث گروهی بر تقویت روحیه ی همکاری دانش آموزان و همچنین تقویت بیان آنان را مورد بررسی قرار داد . اهداف کلی این پژوهش عبارت بودند از :
۱- بررسی میزان اثربخشی روش های فعال بحث گروهی و روش پرسش و پاسخ در یادگیری درس برنامه ریزی تحصیلی و شغلی دانش آموزان پسر دوره ی متوسطه ناحیه ی ۱ شهرستان اراک .
۲- تعیین رابطه بین نگرش دانش آموزان و دبیران درس برنامه ریزی ، پیرامون تأثیر روش های فعال بحث گروهی و پرسش و پاسخ در یادگیری درس برنامه ریزی تحصیلی و شغلی .
پرسش های تحقیقاتی که در این پژوهش مورد بررسی قرار گرفتند عبارت بودند از :
۱- یادگیری درس برنامه ریزی تحصیلی و شغلی به روش بحث گروهی تا چه حد موجب تقویت روحیه ی همکاری و تعاون در دانش آموزان می شود ؟
۲- یادگیری درس برنامه ریزی تحصیلی و شغلی به روش بحث گروهی تا چه اندازه موجب تقویت قوه بیان دانش آموزان می شود ؟
۳- یادگیری درس برنامه ریزی تحصیلی و شغلی تا چه اندازه موجب آشنایی دانش آموزان با رشته های مختلف تحصیلی می شود ؟
۴- یادگیری درس برنامه ریزی تحصیلی و شغلی به روش پرسش و پاسخ تا چه میزان موجب آشنایی دانش آموزان با مشاغل موجود در جامعه می شود ؟
روش تحقیق توصیفی – تحلیلی است و به منظور جمع آوری اطلاعات از فن پرسشنامه استفاده شده است . جامعه آماری تحقیق شامل کلیه ی دانش آموزان پسر دوره ی متوسطه و کلیه ی دبیران درس برنامه ریزی تحصیلی و شغلی ناحیه ی ۱ شهرستان اراک در سال تحصیلی ۷۹ – ۷۸ بودند . حجم نمونه بر اساس فرمول کوکران ۳۷۶ نفر بودند که به صورت تصادفی خوشه ای انتخاب شدند .
نتایج پژوهش نشان داد که :
دانش آموزان و دبیران گروه نمونه ی پژوهش ، یادگیری درس برنامه ریزی تحصیلی و شغلی به روش بحث گروهی را موجب تقویت روحیه ی همکاری و تعاون بین دانش آموزان می دانند .
اکثریت دانش آموزان و دبیران نمونه تحقیق معتقدند که یادگیری درس برنامه ریزی تحصیلی و شغلی به روش بحث گروهی موجب تقویت قوه بیان دانش آموزان می شود .
به اعتقاد گروه کثیری از دانش آموزان و دبیران نمونه ی پژوهش ، یادگیری درس برنامه ریزی تحصیلی و شغلی به روش پرسش و پاسخ موجب آشنایی دانش آموزان با رشته های مختلف تحصیلی می گردد .
اکثر دانش آموزان و دبیران گروه نمونه ی تحقیق ، معتقدند که یادگیری درس برنامه ریزی تحصیلی و شغلی به روش پرسش و پاسخ موجب آشنایی دانش آموزان با مشاغل موجود در جامعه می شود .
۳ – رحمتی ( ۱۳۸۳ ) نیز در پژوهشی تحت عنوان ” بررسی تأثیر مهارتهای مقابله ای به شیوه بحث گروهی بر نگرش دانش آموزان پسر سال اول دبیرستان نسبت به سوء مصرف موادمخدر در سال ۸۳” ، تأثیر آموزش مهارت های مقابله ای به روش بحث گروهی را بر نگرش دانش آموزان نسبت به سوء مصرف مواد مخدر و همچنین تأثیر این روش را بر تقویت نگرش منفی دانش آموزان ، تغییر باورهای نادرست ، تغییر حالت هیجانی و احساس دانش آموزان و نیز تغییر در آمادگی عمل آنها در قبال سوء مصرف مواد مخدر مورد بررسی قرار داد .
فرضیه های پژوهش عبارت بودند از :
۱- آموزش مهارت های مقابله ای به روش بحث گروهی بر نگرش دانش آموزان نسبت به سوء مصرف مواد مخدر تأثیر دارد .
۲- آموزش مهارت های مقابله ای به روش بحث گروهی موجب تقویت نگرش منفی دانش آموزان نسبت به سوء مصرف مواد مخدر می شود .
۳- آموزش مهارت های مقابله ای به روش بحث گروهی موجب تغییر باورهای نادرست ( مؤلفه های شناختی نگرش ) نسبت به مواد مخدر و مصرف آن می شود .
۴- آموزش مهارت های مقابله ای به روش بحث گروهی موجب تغییر حالت هیجانی و احساس دانش آموزان ( مؤلفه های عاطفی نگرش ) نسبت به مواد مخدر و مصرف آن می شود.
۵- آموزش مهارت های مقابله ای به روش بحث گروهی در آمادگی عمل ( مؤلفه های رفتاری نگرش ) دانش آموزان در قبال سوء مصرف مواد مخدر تغییر ایجاد می کند .
جامعه ی آماری در این پژوهش عبارت از کلیه ی دانش آموزان پسر پایه ی اول متوسطه استان کرمان بود که در سال تحصیلی ۸۳ – ۸۲ در مدارس متوسطه مناطق ۳ گانه آموزش و پرورش استان کرمان به تحصیل اشتغال داشتند . حجم نمونه در این پژوهش تعداد ۵۵۹ نفر از دانش آموزان سال اول متوسطه بود که بر مبنای نمونه گیری خوشه ای چند مرحله ای انتخاب و در دو گروه آزمایش (۱۰ کلاس ، ۲۸۲n=) و گروه کنترل (۱۰ کلاس ، ۲۷۷ n=) جای گماری شدند . اطلاعات حاصل از تحلیل داده ها نشان داد که آموزش مهارت های مقابله ای به روش بحث گروهی توانست نگرش دانش آموزان در گروه آزمایش را نسبت به گروه کنترل به طور معناداری تغییر دهد و نسبت به سوء مصرف مواد مخدر منفی تر سازد . ضمن اینکه تأثیر مداخله ی آموزشی در تغییر هر سه جنبه ی شناختی ، عاطفی و رفتاری نگرش دانش آموزان نسبت به سوء مصرف مواد مخدر نیز معنادار بود .
با جامعه ی آماری کلیه دانش آموزان پسر پایه ی اول متوسطه استان کرمان و با حجم نمونه ۵۵۹ نفر و روش نمونه گیری خوشه ای چند مرحله ای و دو گروه آزمایشی و کنترل نتایج نشان داد که روش بحث گروهی توانست نگرش دانش آموزان گروه آزمایشی را نسبت به گروه کنترل به طور معناداری تغییر دهد .
۴- اسدپور ( ۱۳۷۷ ) در پژوهشی تحت عنوان “بررسی تاثیر آموزش به روش بحث گروهی بر میزان مصرف سیگار دانش‌آموزان دبیرستانهای شهر رفسنجان در سال تحصیلی ۷۷ – ۷۶ ” با جامعه ی آماری کل دانش آموزان پسر پایه ی اول تا سوم متوسطه با حجم نمونه ۷۰ نفر در دو گروه آزمایشی و کنترل به صورت تصادفی انتخاب نمود ، قبل از مداخله پرسشنامه سنجش میزان آگاهی ، نگرش و عملکرد و میزان مصرف سیگار در اختیار دو گروه قرار داده شد و همزمان نمونه ی خون جهت تعیین میزان هموگلوبین ، هماتوکریت و تعداد گلبول قرمز خون از دو گروه تهیه شد . سپس مداخله به مدت دو ماه بر روی گروه آزمون انجام گرفت و پس ازآن مجدداً پرسشنامه در اختیار دو گروه قرار داده شد و از دو گروه نمونه خون جهت تعیین فاکتورهای مذکور گرفته شد .سپس اطلاعات قبل و بعد در دو گروه جمع آوری و مورد مقایسه قرار گرفت ، و نتایج نشان داد که آموزش به روش بحث گروهی بر میزان آگاهی ، نگرش و عملکرد دانش آموزان نسبت به سیگار و میزان مصرف سیگار و میزان فاکتورهای خونی ( میزان هموگلوبین ، هماتوکریت و تعداد گلبول قرمز خون ) تأثیر داشته است .
۵- مشکی ، مهدی و غفرانی پور ، فضل ا … و الهیاری ، عباسعلی ( ۱۳۷۸ ) در پژوهشی تحت عنوان ” اثربخشی بحث گروهی بر خودپنداشت نوجوانان پسر دبیرستانهای گناباد ” در این پژوهش ۳۴ نفر در گروه آزمون و ۳۲ نفر در گروه گواه به روش خوشه ای ساده ی دو مرحله ای انتخاب شدند و پس از آموزش به گروه آزمون و بررسی نتایج کارایی آموزش به روش بحث گروهی بر اساس مهارت مشکل گشایی بر ارتقاء خودپنداشت نوجوانان و پایداری اثر آن نیز به اثبات رسید . استمرار بیشتر ، نیازمند پیگیری و یادآوری است تا برای نوجوانان الگوی عملی گردد .

۶- وارسته مقدم ( ۱۳۸۵ ) در پژوهشی با هدف بررسی مقایسه ای تأثیر دو روش آموزشی سخنرانی و بحث گروهی بر سطح یادگیری مراقبین بهداشتی در خصوص شناخت استرس های کودکان سن مدرسه منطقه ۶ شهر تهران پرداخت . جامعه ی آماری این پژوهش شامل ۴۰ مراقب بهداشتی شاغل در مدارس ابتدایی منطقه ی ۶ اموزش و پرورش شهر تهران بود که ۲۰ نفر به روش سخنرانی و ۲۰ نفر به روش بحث گروهی آموزش دیدند . داده ها با بهره گرفتن از پرسشنامه ای مشتمل بر ۴۰ سؤال در مورد آگاهی از استرس و علائم و منابع و راه های مقابله با استرس در کودکان سن مدرسه جمع آوری شد . برای تجزیه و تحلیل داده ها از آزمون های آماری من ویتنی یو ، دقیق فیشر و ویل کاکسون و نرم افزار Spss استفاده شد و نتایج تحقیق نشان داد که سطح یادگیری در مراقبین بهداشتی مدارس ابتدایی بعد از آموزش به روش بحث گروهی به طور چشمگیری مؤثرتر از آموزش به روش سخنرانی بود .
۷- هروی کریموی ، جدیدمیلانی و رژه ( ۸۰ ) پژوهشی با هدف مقایسه ی تأثیر روش های آموزشی سخنرانی و تفحصّ گروهی بر میزان یادگیری دانشجویان پرستاری در درس بهداشت جامعه در دانشگاه شاهد سال ۸۱ – ۱۳۸۰ انجام دادند . این پژوهش ، نیمه تجربی بود که بر روی ۴۹ دانشجوی دریافت کننده ی واحد بهداشت در دو گروه : ۲۴ نفر تدریس به شیوه ی تفحصّ گروهی و ۲۵ نفر تدریس به شیوه ی سخنرانی انجام شد . داده ها با بهره گرفتن از آزمون های آماری من ویتنی و ساین و به کمک نرم افزارSpss تجزیه و تحلیل شد و نتایج نشان داد که میزان یادگیری در هر دو گروه تدریس به شیوه ی سخنرانی و تفحصّ گروهی افزایش معنی داری داشته اند ولی میزان یادگیری در گروه تفحصّ گروهی از گروه تدریس به شیوه ی سخنرانی به طور معنی داری بیشتر بوده است .
۸ – غفاری و احدی (۱۳۸۶ ) در پژوهشی به بررسی تاثیر‌ آموزش خودآگاهی هیجانی و کنترل تکانه در کاهش کناره گیری اجتماعی و کاربری اجباری اینترنت پرداختند هدف این پژوهش بررسی اثربخشی آموزش مولفه های هوش هیجانی (خودآگاهی هیجانی و کنترل تکانه) بر آثار منفی اعتیاد به اینترنت (کاربری اجباری و کناره گیری اجتماعی) بود .
جامعه آماری پژوهش، دانش آموزان پسر دوره متوسطه منطقه ۳ شهر تهران بود، که ۳۰ نفر از دانش آموزان «مرکز توسعه صادرات ایران» بر اساس آزمون های تشخیصی اعتیاد به اینترنت به عنوان نمونه انتخاب شدند و به طور تصادفی به دو گروه کنترل و آزمایش تقسیم شدند. گروه آزمایش در زمینه خودآگاهی هیجانی و کنترل تکانه در ۸ جلسه مورد آموزش قرار گرفتند. با توجه به این که طرح تحقیق پیش آزمون و پس آزمون با گروه کنترل بوده است ابزارهای اندازه گیری اعتیاد به اینترنت، هوش هیجانی بار آن، کاربری مشکل زای اینترنت کاپلان (۲۰۰۲) در دو نوبت قبل از آموزش و بعد از آموزش مورد اجرا قرار گرفت. داده های جمع آوری شده از این پرسش نامه ها با روش های آماری توصیفی و استنباطی تحلیل کوواریانس مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. نتایج نشان داد که خودآگاهی هیجانی و کنترل تکانه و به تبع آنها هوش هیجانی کلی پس از آموزش در گروه آزمایش، به طور معناداری افزایش پیدا کرده است. میزان کاربری اجباری اینترنت و کناره گیری اجتماعی در کاربرانی که مورد آموزش قرار گرفته بودند به طور معناداری کاهش پیدا کرده و میزان این متغیرها در گروه کنترل از نظر آماری تفاوت معناداری داشته است.
۹- رمضانخانی و سیاری (۱۳۷۸) در تحقیقی با عنوان « بررسی وضعیت آموزش مهارتهای زندگی در نظام آموزش و پرورش کشور » که بر روی تعدادی از دانش آموزان ابتدائی، راهنمایی و متوسطه در سطح نسبتاً وسیعی انجام پذیرفته است، به این نتیجه رسیده اند که ۲/۳۹ درصد از پاسخگویان ۹ مهارت سالم زیستن را از طریق برنامه های مدرسه به طور کامل آموخته اند. ۸/۲۸ درصد این مهارتها را در حد متوسط، ۶/۱۵ درصد خیلی کم، ۴/۱۶ درصد اصلاً نیاموخته اند. این میزان درصدها برای هر یک از سؤالات مختلف و بر حسب استانهای متفاوت گزارش شده است.
این تحقیق صرفاً بر روی یکی از انواع مهارتهای زندگی یعنی سالم زیستن متمرکز بوده است.
۱۰- هزاوه ای ، تقدیسی ، محدث حکاک و حسن زاده ( ۱۳۸۳ ) در پژوهشی تحت عنوان ” تأثیر روش آموزشی سخنرانی ، بازی و ایفای نقش بر آگاهی و عملکرد دانش آموزان دختر مقطع راهنمایی در مورد تغذیه دوران بلوغ ” که بر روی ۱۷۴ نفر دانش آموز به صورت تصادفی به سه گروه آموزشی شامل سخنرانی ، بازی و ایفای نقش اختصاص یافتند و هر گروه در دو جلسه آموزشی مربوط به خود شرکت کردند . آگاهی و عملکرد دانش آموزان قبل ، بلافاصله و یک ماه پس از آموزش به وسیله ی پرسشنامه و چک لیستی که روایی و پایایی آن مورد تأیید قرار گرفته بود ، سنجیده شدند . و نتایج نشان داد که نمره آگاهی بلافاصله بعد از آموزش در گروه سخنرانی و در گروه بازی و در گروه ایفای نقش نسبت به قبل از آموزش ، افزایش معنی داری داشته است . میزان آگاهی در دو گروه ایفای نقش و گروه بازی افزایش بیشتری نسبت به گروه سخنرانی داشته است . همچنین ماندگاری عملکرد در گروه ایفای نقش به طور معنی داری بیش از سخنرانی و بازی بود .
۲ – ۱۳ – ۲ : پژوهش های انجام شده در خارج از کشور
در مطالعه ای جامع در سال ( ۱۹۸۲ ) ماکسود به تأثیر روش بحث گروهی بر پیشرفت های اخلاقی شاگردان کلاس اول در شهر کانوی نیجریه پرداخت . در این مطالعه ، ۴ معمای اخلاقی طرح شده توسط کلبرگ به عنوان پیش آزمون برای ۷۹ کودک مسلمان یک مدرسه ی ابتدایی در شهر کانو مورد استفاده قرار گرفت . تعدادی موضوعات اخلاقی تنظیم شد برای ارائه در ۲ گروه آزمایش و ۲ گروه کنترل . مواردی از تجربیات در برابر مسائل پیچیده ی اخلاقی همراه با اندکی نصایح و بیان استدلال های اخلاقی در حد کودکان ۶ ساله از طریق بحث گروهی در ۲ گروه آزمایش ارائه گردید . این آزمایش به مدت ۴ هفته انجام شد . پانزده روز بعد از اجرای آزمایش در هر دو گروه کنترل و آزمایش همان ۴ معمای اخلاقی کلبرگ به عنوان پس آزمون به اجراء در آمد . داده های جمع آوری شده و مقایسه آن ها در دو گروه آزمایش و ۲ گروه کنترل ، تغییرات مثبت قابل توجهی را در ارتباط با استدلات اخلاقی در گروه های آزمایش نشان داد .
مطالعه ی دیگری توسط آر . پریسلین و همکاران در سال ۱۹۹۶ صورت گرفت . این پژوهش تأثیر شیوه بحث گروهی را در فراگیری مجموعه ای از مهارتهای بین اعضاء شرکت کننده در یک بحث گروهی مورد بررسی قرار داد . در این بررسی نشان داده شد ، بحث های گروهی بدون رهبر عملکرد بهتری را نسبت به گروه های تحت هدایت دارند در تجزیه و تحلیل عوامل مربوط به بحث ، سه جهت گیری عمده در بحث ها نشان داده شد که عبارت بودند از : - مبادله ی افکار و عقاید – ارزیابی های اجتماعی – انگیزش . در این مطالعه مشخص شد که مبادله افکار و عقاید در خلال جلسات بحث گروهی ، شناخت اعضاء شرکت کننده را به طرز قابل ملاحظه ای بهبود می بخشد ، همچنین ارزیابی های اوضاع جامعه توسط افراد در سطح متوسط و انگیزش آنان در سطح بالا افزایش نشان داد .
دوین – شیهان و همکاران ( ۱۹۷۶)^[۳۹] معتقدند که روش بحث گروهی از نظر اجتماعی برای معلم و دانش آموز هر دو مفید است . از یک طرف دانش آموز از طریق تعامل با یکدیگر اعتماد به نفس بیشتر ، قدرت بیان بالاتر و خجالت و کمرویی کمتری پیدا می کنند . و از طرف دیگر ، در معلمان نیز روحیه ی همکاری ، سعه ی صدر و نقد پذیری و توان شنیدن نظرهای دیگران بیشتر و قوی تر می شود .
در تحقیقی که بوتهلو^[۴۰] و ادانل^[۴۱] ( ۲۰۰۱ ) انجام دادند ، به این نتیجه رسیدند که روش تدریس بحث گروهی از نوع گروه های کوچک می تواند به ایجاد محیط فعال یادگیری برای تمام دانشجویان ، در هر سطح از هوش یا توانایی ذهنی ، منجر شود . در این پژوهش مشخص شد که تدریس از نوع بحث گروهی که مستلزم مبادله ی دانش و اطلاعات به صورت دو طرفه است برای دانشجویان مفیدتر است ؛ گرچه در پژوهش مذکور تأکید شد که دانشجویان علی رغم مزایای تدریس از نوع بحث گروهی ، ترجیح می دهند تا تدریس به صورت سخنرانی فعال و توسط استاد متخصص و مسلط بر محتوای آموزشی صورت گیرد ( به نقل لیاقت دار وعابدی ، جعفری و بهرامی ، ۱۳۸۱ ) .
کاران^۴ ( ۲۰۰۸ ) رویکردهای مبتنی بر یادگیری از طریق گروه های کوچک را راهبردی سودمند برای یادگیری های بین حرفه ای دانسته و عوامل تعاملاتی درون این شیوه ی یادگیری را دارای اثرات مهم بر علایق ، یادگیری و رضایت دانشجویان از یادگیری عنوان می کنند . آنها در قالب یک پژوهش روی دانشجویان پزشکی ، پرستاری ، داروسازی و پزشکی اجتماعی ، ضمن آموزش آنان در مورد موضوعات بین حرفه ای و ادراک فرایند یادگیری به شیوه ی گروه های کوچک پرداختند . نتایج نشان داد که تمامی دانشجویان رشته های مختلف ، رضایت بیشتری را از یادگیری چهره به چهره و در قالب گروه های کوچک ابراز نموده و به طور قابل توجهی آن را در علاقه مندی خود نسبت به یادگیری های بین حرفه ای مؤثر دانسته اند ( به نقل مهرام ، مهرام و موسوی نسب ، ۱۳۸۷ ) .
در برنامه ارتقای توانایی های اجتماعی یل ـ نیوهون، مهارتهای زندگی از جمله مدیریت استرس، حل مسأله، تصمیم گیری و مهارتهای ارتباطی آموزش داده شد. نتایج پیشرفت چشمگیری را در گروه آزمایشی نشان داد. توانایی برنامه ریزی، انتخاب راه حل های مناسب برای زندگی، ارتباط با همسالان، کنترل شخصی و اجتماعی شدن آنها بطور معنی داری افزایش یافت. مطالعات بعدی نشان دادند که این برنامه درزمینه های اختصاصی و پیشگیری از مصرف داروهای مخدر نیز مؤثر است و تمایل به استفاده از مواد مخدر را کاهش می دهد. افزون بر این نتایج به تأثیر مثبت این نوع آموزش بر مهارت دانش آموزان در حل مشکلات بین فردی و مقابله با اضطراب دلالت دارند. بر اثر این آموزشها شرکت کنندگان می توانند تعارض های خود با همسالان را به طریق سازنده ای حل کنند، توانایی کنترل رفتارهای تکانشی در آنها افزایش می یابد و بین همسالان محبوبیت بیشتری به دست می آورند ( کاپلان و همکاران ۱۹۹۲ ).
زولینگر ( ۲۰۰۳ ) در یک مطالعه به برررسی اثر آموزش مهارت های زندگی بر دانش ، نگرش و توانایی دانش آموزان مدارس راهنمایی در انتخاب سبک زندگی سالم پرداختند . نتیجه ی این پژوهش نشان داد که دانش آموزانی که در برنامه ی آموزش مهارت های زندگی شرکت کرده بودند در مقایسه با آنهایی که شرکت نکرده بودند کمتر سیگار می کشیدند ( به نقل البرز ، ۱۳۸۶ ) .
تلادو ( ۱۹۷۴) دریافتند که توانایی بیشتر در حل مسأله با افزایش عزت نفس و پایگاه درونی رابطه دارد و ویک لانگ( ۱۹۷۹ ) در پژوهشی که اثر آموزش مهارت های زندگی را در زمینه خودآگاهی بررسی نمود، نشان داد که به دنبال این آموزش، دانش آموزان صداقت بیشتر، نوع دوستی بیشتر و پرخاشگری کمتر نشان می دهند ( به نقل نوری و محمد خانی، ۱۳۷۹ ) .
در سایت www.jtln.org (۲۰۰۷) پنجره ای جهت شناخت شخصیت انسان معرفی کرده اند که درتمام بخش های زند گی برخی نواقص ومعایب انسانها را تعریف میکند.
پنجره جوهری
در پنجر ه جو هری شخصیت انسان دارا ی چها ر بخش زیر است :

عوامل موقعیتی (محیط خرید، تنها به خرید آمدن، کمک و راهنمایی فروشندگان)
عوامل روانشناختی ( اعتماد به نفس، فردگرایی، تحریک­پذیری)
عوامل آمیخته بازاریابی (محصول، قیمت، ترفیعات فروش)
این تحقیق با توزیع ۱۵۹ پرسشنامه بین دانشجویان دانشکده مدیریت دانشگاه تهران، و در ادامه تحلیل این پرسشنامه ­ها به کار خود ادامه داد. فرضیات این تحقیق شامل موارد زیر است:
H₁: جنسیت تاثیر معناداری بر خرید آنی دارد.
H₂: مناسب بودن محیط خرید، تاثیر مثبت معناداری بر انجام خرید آنی دارد.
H₃: تنها به خرید رفتن تاثیر معناداری بر خرید آنی دارد.
H₄: راهنمایی کارکنان فروش تاثیر مثبت معناداری بر خرید آنی دارد.
H₅: رابطه منفی و معناداری بین سطح اعتماد به نفس و خرید آنی وجود دارد.
H₆: علاقه به فردگرایی تاثیر مثبت معناداری بر خرید آنی دارد.
H₇: میزان تحریک­پذیری فرد تاثیر مثبت و معناداری بر خرید آنی دارد.
H₈: تنوع زیاد محصول تاثیر مثبت و معناداری بر خرید آنی دارد.
H₉: قیمت محصولات تاثیر منفی و معناداری بر خرید آنی دارد.
H₁₀: ترفیعات فروش تاثیر مثبت و معناداری بر خرید آنی دارد.
در این تحقیق منظور از فردگرایی استقلال و عدم وابستگی فرد به دیگران است. فرض شده که هر چه شخصیت فرد مستقل باشد، میزان خرید آنی وی بیشتر خواهد بود. همچنین تحریک­پذیری اشاره دارد به میزان کنترل فرد بر رفتار خرید خود. هرچه میزان این کنترل کمتر باشد، فرد زودتر و بیشتر به محرک­ها پاسخ خواهد داد و به صورت آنی خرید خواهد کرد.
هجالی و همکارانش پس از بررسی نتایج تحلیلی به این نتیجه رسیدند که فرضیات ۳، ۵، ۸، ۱۰ به اثبات رسیده؛ در واقع تنها به خرید رفتن، اقدامات ترفیعی فروشگاه و تنوع محصولات دارای رابطه مثبت و معنادار و سطح اعتماد به نفس دارای رابطه منفی و معنادار با خرید آنی هستند. همچنین فرضیات۱، ۲، ۴، ۶، ۷ رد شدند؛ در واقع جنسیت، محیط خرید، میزان تحریک­پذیری، فردگرا بودن و راهنمایی کارکنان فروش هیچ تاثیری بر خرید آنی ندارند. اما در مورد فرضیه نهم، یعنی رابطه قیمت با خرید آنی، شواهد کافی برای رد کردن و یا پذیرفتی این فرضیه وجود نداشت، و محقق به دلیل رابطه­ای که برای این متغیر با خرید آنی در تحقیقات پیشین به اثبات رسیده بود، همچنان خط رابطه در مدل را رسم کرده و این رابطه را پابرجا می­داند.

همچنین کرباسی­ور و یاراحمدی در تحقیق خود با عنوان “ارزیابی عوامل موثر بر رفتار خرید آنی مشتریان” در دانشگاه آزاد اسلامی در سال ۱۳۸۹ به تحقیق پیرامون رفتار خرید آنی پرداختند. آنها مدل تحقیقات خود را از مدل تحقیقات چرچیل و پیتر در سال ۱۹۹۸ الگو گرفتند.
در پژوهش کرباسی­ور و یار­احمدی عوامل موثر بر خرید آنی به دو دسته عوامل بیرونی و عوامل درونی تقسیم ­بندی شده که تمرکز آنان بر تاثیر عوامل بیرونی بوده است. عوامل بیرونی در ارتباط با ویژگی­های ظاهری فروشگاه، نمایش داخلی فروشگاه، قیمت غیر منتظره و تخفیفات و … است. عوامل درونی در ارتباط با شخصیت و ویژگی­های شخصی که فرد را تحریک به انجام خرید آنی می­ کند است. از میان عوامل بیرونی موثر بر خرید آنی، آنها ۴ عامل نحوه نمایش محصولات در فروشگاه، استفاده از کارت اعتباری، تخفیفات نقدی، کالای مجانی، که دو مورد آخر مربوط به اقدامات ترفیعی است، را برای بررسی برگزیدند.
فرضیات این تحقیق به شرح زیر است:
H₁: رابطه مثبت و معناداری بین استفاده از کارت اعتباری و رفتار خریدآنی وجود دارد.
H₂: رابطه مثبت و معناداری بین استفاده از تخفیف نقدی و رفتار خرید آنی وجود دارد.
H₃: رابطه مثبت و معناداری بین استفاده از کالای مجانی و رفتار خرید آنی وجود دارد.
H₄: رابطه مثبت و معناداری بین نوع نمایش محصولات در داخل فروشگاه و رفتار خرید آنی وجود دارد.
در این پژوهش هر ۴ فرضیه به اثبات رسید؛ استفاده از کارت اعتباری، تخفیف نقدی، کالای مجانی و نوع نمایش محصولات در داخل فروشگاه، رابطه اساسی با خرید آنی دارد (کرباسی­ور و یاراحمدی ۱۳۸۹).
در تحقیق دیگری که توسط نظری و بغدادی در سال ۱۳۹۲ در موسسه آموزش عالی مهر البرز با عنوان “بررسی عوامل اثرگذار بر خریدهای آنی در معاملات آن­لاین در تهران” صورت گرفت. این پژوهش قصد بر شناسایی و بررسی اثرگذاری عوامل مرتبط با محیط، موقعیت، کالا، فرد و روش های پیشبرد فروش بر خرید آنی آنلاین داشته. داده ­های این پژوهش از ۱۲۳ پرسشنامه که از بین مشتریان فروشگاه­های اینترنتی تخفیف گروهی به صورت تصادفی جم­ آوری شدند، مورد بررسی قرار گرفتند.
از میان متغیرهای مستقل پژوهش، متغیرهای ویژگی­های فردی و ویژگی­های کالا قوی­ترین تأثیر را بر متغیر وابسته­ی خرید آنی دارد؛ و متغیرهای مستقل ویژگی­های موقعیتی، محیطی و تبلیغات و روش­های پیشبرد تأثیر مثبتی بر خرید آنی نشان نداده­اند. نتایج حاصل شده، نشان دهنده عدم تأیید سه فرضیه اصلی تأثیر مثبت ویژگی­های محیطی، موقعیتی و تبلیغات و روش­های پیشبرد بر خرید آنی آنلاین هستند. از دیگر یافته­های این پژوهش این است که فروشگاه­های اینترنتی باید توجه داشته باشند که تمرکز بر بالا بردن احساس رضایت از خرید برای مشتریان آنلاین، خود به طرق مختلف از جمله ایجاد هیجان، تحریک حس کنجکاوی، سهولت خرید، استفاده از طرح­های گیرا، رنگ ها، موسیقی و ویدیوهای جذاب روی صفحات وب، می تواند لذت خرید را افزایش دهد و همچنین، منجر به حس شعف و خوشحالی ناشی از حضور در فروشگاه اینترنتی و انجام خرید آنلاین شود، به گونه ­ای که افراد تمایل به گذراندن بخشی از اوقات فراغت خود در فروشگاه اینترنتی را داشته باشند و از این کار خود لذت ببرند. همچنین، تمرکز بر بالا بردن حس تمایل افراد به خرید آنی، از طریق حفظ رضایت ناشی از این گونه خریدها و کاهش ندامت پس از خرید، و تمرکز بر ویژگی­هایی که خود قانون گذاری افراد را کم رنگ و خصلت آنی بودن را پررنگ می کند. از طرفی فروشگاه­های اینترنتی باید بر ویژگی­های کالا و خدمات ارائه شده در اینترنت و عرضه کالاهایی که بیشتر به صورت آنی خریداری می­شوند که بر اساس آمارهای این پژوهش، بیشتر مربوط به کتاب و سی دی و خدمات تفریحی و پوشاک بوده ­اند، توجه کنند. همچنین، بر افزایش تعداد خریدهای آنلاین افراد تمرکز کنند، چون با توجه به افزایش سهولت و اعتماد در این گونه خریدها و فرهنگ­سازی برای افزایش مطلوبیت خریدهای آنلاین نسبت به خریدهای سنتی، این فروشگاه­ها می­توانند به فروش و سود بیشتر دست یابند.
در تحقیقی که غفاری آشتیانی در سال ۱۳۹۱ انجام داد، عنوان پژوهش “بررسی عوامل تاثیرگذار بر خرید ناگهانی لوازم آرایشی” بود. وی در این تحقیق عوامل تاثیرگذار بر خرید آنی لوازم آرایشی را بازارگردی، محیط فروشگاه، لذت خرید و درگیری کالا می­داند. تعریف هریک از متغیرها به شرح زیر است:
درگیری کالا: درگیری کالا، درگیری ذهنی شخص نسبت به یک کالاست. مفهوم درگیری ذهنی، وابستگی یا دلبستگی شخصی است. سطح درگیری ذهنی مصرف ­کننده با یک هدف، بر اساس میزان اهمیت آن از نظر شخص تعیین می­ شود. درگیری به عنوان وابستگی درک شده یک شخص از یک هدف بر اساس نیازهای اساسی، ارزش­ها و علایق تعریف می­ شود. در این تعریف کلمه هدف در یک مفهوم کلی استفاده شده و اشاره به یک محصول، نام تجاری، یک تبلیغ یا وضعیت خرید دارد.
محیط فروشگاه: در تحقیق غفاری آشتیانی محیط فروشگاه، هر آن چه که در یک محیط خرده­فروشی بر رفتار مشتری تاثیرگذار است، تعریف می­ شود که دارای پنج بعد زیر می­باشد:۱٫ جو فروشگاه (دکوراسیون فروشگاه، رنگ، بو، موزیک ، نور و مواد به کار رفته شده در فروشگاه) ۲٫ مکان فروشگاه (دسترسی به فروشگاه، دوری و نزدیکی به فروشگاه، خیابان محل فروشگاه)۳٫ راحتی فروشگاه (راحتی ورود و خروج، راحتی دسترسی به اجناس) ۴٫ چیدمان فروشگاه و کالاهای آن ۵٫ تبلیغات درون فروشگاه (استندهای درون فروشگاه، بروشور، ویترینها) ۶٫ فروشندگان فروشگاه (تعداد فروشندگان، ادب فروشندگان، تخصص فروشندگان)
بازارگردی: بازار­گردی (پرسه زدن در فروشگاه) به عنوان یکی از متغیرهای تاثیرگذار بر خرید ناگهانی می­باشد که در واقع به معنی بررسی فروشگاه­ها با چیدمان و چینش­های متفاوت به منظور سرگرمی یا بدون داشتن نیتی برای خرید می­باشد. با وجود این که در بازارگردی یک قصد صریح برای خرید وجود ندارد اما این فعالیت­ها ممکن است نهایتا منجر به خرید گردد. جارب و مک دانیل دریافتند که مصرف کنندگانی که در فروشگاه­ها چرخ می­زنند نسبت به غیر گردشگران خرید بدون برنامه بیشتری را در یک مرکز خرید انجام می­ دهند.
لذت خرید: لذت خرید یعنی “لذت و خوشی که در فرایند خرید به دست می ­آید". مصرف ­کننده ممکن است برای نیاز به سرگرمی، تفریح، عکس العمل­های اجتماعی یا تحریک ذهنی خرید نمایند. لذت یک حالت موثر است که ممکن است گرایش به خرید ناگهانی را تحت تاثیر قرار دهد. در خرید ناگهانی، احساس سرگرمی، لذت و اشتیاق بیشتری ابراز می­ شود و افراد از این عمل خود لذت می­برند.
فرضیات این تحقیق به شرح زیر است:
H₁: محیط فروشگاه بر رفتار خرید آنی لوازم آرایشی تاثیر مستقیم دارد.
H₂: لذت خرید مصرف کننده بر خرید آنی لوازم آرایشی تاثیر مثبت دارد.
H₃: درگیری کالا بر رفتار خرید آنی لوازم آرایشی تاثیر مثبت دارد.
H₄: بازار­گردی بر رفتار خرید آنی لوازم آرایشی تاثیر مثبت دارد.
H₅: محیط فروشگاه بر لذت خرید مصرف کننده تاثیر مستقیم دارد.
H₆: بازارگردی بر لذت خرید مصرف کننده تاثیر مثبت دارد.
H₇: درگیری کالا بر بازارگردی تاثیر مثبت دارد.
H₈: درگیری کالا بر لذت خرید مصرف کننده تاثیر مثبت دارد.
به طور کلی تحقیق غفاری آشتیانی نشان می­دهد که خرید ناگهانی تحت تاثیر سه دسته متغیرهای؛ محیطی (محیط فروشگاه)، ویژگی­های شخصیتی مصرف ­کننده (لذت خرید، بازارگردی) و ویژگی محصول (درگیری کالا) قرار دارد. همچنین در خرید ناگهانی لوازم آرایشی، محیط فروشگاه یک عامل مهم و تاثیرگذار می­باشد. تحقیقات اولیه در حیطه خرید ناگهانی بر این نکته تاکید می­نمودند که محصولات با درگیری بالا احتمالا ناگهانی خریداری نمی­گردند. تحقیقات جدیدتر در این زمینه نشان داد که درگیری بالا از متغیرهای تاثیرگذار بر خرید ناگهانی می­باشد. تحقیق غفاری آشتیانی نیز نشان می­دهد که؛ درگیری بالا با محصولات آرایشی بر خرید ناگهانی این محصولات، تاثیر مثبت دارد. علاوه بر موارد فوق، این تحقیق نشان می­دهد که محیط فروشگاه ، درگیری با کالا و بازارگردی تاثیر مثبتی بر لذت خرید مصرف ­کننده داشته و لذت خرید نیز منجر به تقویت احتمال خرید ناگهانی لوازم آرایشی می­گردد. این تحقیق نتوانست تاثیر بازارگردی بر خرید ناگهانی لوازم آرایشی را نشان دهد، اما نویسنده اشاره می­ کند که با توجه به فقر مطالعاتی در این زمینه و با در نظر گرفتن تاثیر غیرمستقیمی که بازارگردی از طریق تقویت لذت خرید، بر خرید ناگهانی لوازم آرایشی دارد، به نظر می­رسد محققین باید به این موضوع توجه بیشتری نمایند.
۴-۱۲-۲ نقاط قوت و ضعف تحقیقات داخلی
نقاط قوت
نقطه قوت در تحقیقات داخلی جامعه آماری بالا در بیشتر مطالعات است؛ اما باید توجه داشت که جامعه آماری بالا نشان دهنده اعتبار بالای یک پژوهش نیست. نقطه قوت دیگر تحقیقات داخلی، دیدی است که این تحقیقات در مورد تاثیر عوامل موقعیتی و یا ویژگی­های درون فروشگاه بر خرید آنی مشتریان، به فرد می­دهد. چون تکرر استفاده ازاین متغیرها در تحقیقات مختلف دیده شده و تقریبا در این یک مورد نتایج پژوهش­های مختلف یکدیگر را تایید می­ کنند.
نقاط ضعف
بر خلاف تحقیقات خارجی، تعدد مطالعات مختلف پیرامون رفتار خرید آنی کم است. متغیرهایی که در مطالعات داخلی صورت گرفته در مورد رفتار خرید آنی استفاده شده، تقریبا همگی حول عوامل بیرونی تاثیرگذار بر رفتار خرید آنی بحث کرده ­اند، به عبارتی کمتر عوامل داخلی و وابسته به شخصیت و ویژگی­های فردی افراد را در مدل ها در نظر گرفته­اند. همانطور که از نقاط قوت تحقیقات خارجی این بود که دید جامعی در مورد رفتار خرید آنی بدست می­دهد، در مورد مطالعات داخلی این امر اتفاق نمی­افتد، و این موضوع مربوط به تکرر استفاده از متغیرهای مستقل در مطالعات مختلف داخلی است. همچنین، با توجه به تکرر استفاده از متغیرهای مستقل در تحقیقات مختلف داخلی، این تحقیقات نتایج یکدیگر را هم نقض می­ کنند و گاهی بر خلاف یکدیگر ثابت می­شوند. گاهی نتایج محرضی که در اکثر تحقیقات خارجی بطور مشترک به اثبات رسیده­، در تحقیقات داخلی رد و یا به اثبات نمی­رسند، به عنوان مثال نتایج تحقیقات هجالی و همکاران (۱۳۹۱) و غفاری آشتیانی (۱۳۹۱) این امر را تصدیق می­ کند. در دو تحقیق ذکر شده، محقق به ناچار به استناد به تحقیقات گذشته رابطه به اثبات نرسیده را همچنان پابرجا می­داند. به نظر می­رسد این نتایج متناقض در تحقیقات داخلی به دلیل نحوه جمع­آوری اطلاعات و روند آن است.
۱۴-۲ مدل مفهومی تحقیق
طبق بررسی­های صورت گرفته و با توجه به جدول (۴-۲) که پیشینه کاربرد متغیرها درتحقیقات مختلف است، در تحقیقات خارجی و داخلی، رفتار خرید آنی از جنبه­ های مختلف بررسی شده. بررسی تاثیر هیجانات خرید در چند تحقیق خارجی مورد بررسی قرار گرفته، اما در تحقیقات داخلی موردی یافت نشد که خرید آنی را از این زاویه بررسی کرده باشد، در این تحقیق سعی شد با در نظر گرفتن این متغیر، به ادبیات داخلی موجود در مورد خرید آنی بیافزاییم. همچنین عامل مهمی چون ریسک که در رفتار خرید مصرف ­کننده بسیار تاثیر­گذار است، تنها در یک تحقیق خارجی مورد برسی قرار گرفته و مورد مشابه در تحقیقات داخلی وجود ندارد که اشاره­ای به این عامل مهم کرده باشد. از طرفی در تمام تحقیقات داخلی و خارجی که پیرامون موضوع خرید آنی بحث کرده ­اند، تفاوتی بین قصد خرید آنی و رفتار خرید آنی قائل نبودند، و خرید آنی را پس به وقوع پیوستن خرید واقعی مورد بررسی قرار داده­اند، و این در حالی است که به عقیده گریس و یوجی (۲۰۰۸)، قصد خرید آنی اشاره دارد به تمایل مشتری برای خرید کالایی به صورت آنی، که هنوز به وقوع نپیوسته و در واقع در مرحله تمایل قرار دارد، ممکن است خریدآنی صورت گیرد یا نگیرد؛ از طرفی به عقیده بسیاری از محققین خرید آنی خود عمل خرید است که صورت گرفته و به اتمام رسیده؛ اما موضوع مهم این است که بین قصد خرید که در ذهن افراد شکل می­گیرد و خود عمل خرید که با دریافت محصول و پرداخت قیمت آن همراه است، فاصله وجود دارد، و در این فاصله متغیرهایی وجود دارد که فرد را از خرید منصرف کرده و یا تمایل وی به خرید را بیشتر می­ کند؛ در نتیجه تمایز بین این دو متغیر (قصد خرید آنی و رفتار خرید آنی) از اهمیت بسزایی برخوردار است، اما این تمایز تنها در تحقیق گریس و یوجی (۲۰۰۸) موردبررسی قرار گرفته، و این تحقیق از این نظر هم تازگی دارد.
همچنین، واکنش پس از خرید که عامل تعیین کننده ­ای در تکرار یک خرید است و ذهنیت فرد را نسبت به خریدی که انجام داده شکل می­دهد، تاکنون در مورد رفتار خرید آنی بررسی نشده. تنها در یک تحقیق خارجی که توسط ویرویلیت و همکارانش در سال ۲۰۰۹ انجام شده، به صورت جزئی مورد بررسی قرار گرفته. در نتیجه با توجه به جدول (۴-۲)، کاربرد متغیرهای موجود در این تحقیق سابقه زیادی در تحقیقات گذشته ندارد. از طرفی، همانطور که در نقاط ضعف تحقیقات داخلی آورده شد، این تحقیقات اکثرا به مطالعه در خصوص عوامل بیرونی (عوامل موقعیتی و مربوط به محصول) پرداخته­اند. در نتیجه این تحقیق به دلیل استفاده از متغیرهایی که جز عوامل درونی محسوب می­شوند نیز تازگی دارد.
لازم به ذکر است، نه تنها کلیه متغیرهای موثر بر رفتار خرید آنی که در این تحقیق از آنها استفاده کرده­ایم در هیچ تحقیق داخلی­ای مورد بررسی قرار نگرفته، در تحقیقات خارجی هم کمتر به آنها توجه شده. مدل شکل (۹-۲) ترکیبی از دو تحقیق مجزا است. بخش (الف) بر گرفته از مدل مطالعات گریس و یوجی (۲۰۰۸) در شکل (۷-۲)، و بخش (ب) برگرفته از مدل تحقیقات ویرویلت و همکاران (۲۰۰۹)، شکل (۸-۲) است. به دلیل اهمیت واکنش پس از خرید در مصرف ­کننده، و عدم توجه به این متغیر در تحقیقات خارجی و داخلی، بهتر دیدیم که این دو مدل را با هم ترکیب کنیم. پیشینه کاربرد فرضیات این تحقیق در تحقیقات قبلی در جدول (۳-۲) آمده است.
جدول ۳-۲: مطالعات انجام شده در مورد فرضیات تحقیق

: تا هنگامی که پارامترهای نامعلوم W ثابت فرض شوند رابطه‌ی مساوی برقرار است.
را از رابطه (۴٫۸) جایگزین می‌کنیم:

باتوجه خاصیت تقارن مورب ماتریس‌ها می‌توان گفت که:

بنابراین:

حال با اعمال قانون تطبیقی به صورت:

به معادله زیر می‌ انجامد:

که همواره کوچکتر یا مساوی صفر است یعنی:
بنابراین V و نتیجتا  محدود بوده و به مقادیر مشخص همگرا می‌شوند. قانون کنترلی بیان شد پایدار است از رابطه (۴٫۳) محدود بودن ، ،  و  را نیز می‌توان استنباط نمود در نتیجه همین‌طور در مورد  و  .
به همین صورت و با استنتاجی مشخص با بهره گرفتن از روابط (۶,۵,۴٫۴) محدود بودن به ترتیب  ،  و  قابل بیان است. از رابطۀ می­توان گفت که  بنابراین  نتیجتاً  ، از این رو می­توان استدلال کرد که  و  به مقادیر از پیش تعیین شده­شان میل میکنند.

شبیه­سازی

برای نشان دادن کارایی کنترل کنندۀ پیشنهادی، شبیه­سازی تحت شرایط زیر برای بازوی ربات به فرم (شکل ۴٫۲) انجام خواهد شد.
دو بازو دارای طول یکسان به اندازۀ هستند. وزن بازوها به ترتیب و است. ماتریس معادل صفر در نظر گرفته می­ شود. معادلات دینامیک به صورت زیر تعریف می­شوند.
ماتریس رگراسور با شرط با بردار تخمین به صورت زیر است.
موقعیت زاویه­ای یا مکان دو بازو به عنوان پاسخ پلۀ سیستم در نظر گرفته شده و همانطور که مشاهده می­ شود (شکل ۴٫۳) سیستم مشابه یک سیستم مرتبه ۲ میرای بحرانی با فرکانس طبیعی رفتار می­ کند.
شکل ‏۴٫۲- نمای دو بعدی بازوی رباتیک
شکل ‏۴٫۳- سیگنال­های مرجع مکان و سرعت بازوها

نتایج

خطای مکان و سرعت بازوها با دامنه­ای نسبتاً کوچک به سمت صفر و مقادیر سرعت و مکان به سمت مقادیر از پیش تعیین شده میل می­ کنند (شکل ۴٫۴). اگرچه عملکرد سیستم در ردگیری رضایت­بخش بوده، اما در این طراحی از جنبه­ های مهمی ماننداصطکاک و اغتشاش صرف نظر شده است. این موارد اثرات مهمی بر پایداری و رفتار سیستم، که مسالۀ اساسی کنترل کلاسیک هستند، دارند (شکل ۴٫۵). در قسمت بعدی طراحی با در نظر گرفتن این موارد برای بازوی منعطف انجام می­پذیرد.
شکل ‏۴٫۴- پاسخ بازو با مقادیر نامی: (a) خطای مکان؛ (b) پارامتر
شکل ‏۴٫۵- پاسخ بازو با اصطکاک کولمبی : (a) خطای مکان؛ (b) پارامتر

طراحی کنترل‌کننده تطبیقی با هدف خنثی کردن اصطکاک

در اینجا از فرمول‌هایی برای خنثی کردن اصطکاک استفاده می‌شود [۴۷]..
مدل اول به صورت زیر خواهد بود.
(۴٫۹)
که در این رابطه
نیروی اصطکاک:
اصطکاک کولمبی:
اصطکاک چسبندگی:
اصطکاک استاتیک:
جابجایی:
سرعت کاهش میزان اصطکاک استاتیک:

عملاً می‌توان گفت که:
(۴٫۱۰)
ذکر این نکته ضرورت دارد که باوجود افزایش پیچیدگی غیرخطی با حضور مدل‌های اصطکاکی در سیستم به میزان قابل توجهی دقت در شبیه‌سازی رفتار دینامیک سیستم بالا می‌رود [۴۷].
رابطه‌ی (۴٫۹) را می‌توان به فرم رگرسیون خطی  نوشت به طوری که[۴۷,۴۸]:
(۴٫۱۱-آ)
(۴٫۱۱-ب) =
(۴٫۱۱-ج)
در ادامه مدل فوق به عنوان مدل کامل مورد بررسی قرار می‌گیرد.
در سیستم کاهش سرعت یک مرحله‌ای، مدل انعطاف‌پذیر فشرده، در صورتی که خم‌شدگی کامل فقط در چرخنده‌ها اتفاق بیافتد، می‌تواند مورد استفاده قرار گیرد.
دراینجا اینرسی چرخنده‌های ورودی با اینرسی محرک‌ها ( ترکیب می‌شود و همین طور اینرسی خروجی با اینرسی بار  .
همان طور که در [۴۹] نشان داده شده است از این روش حتی در سیستم‌های کاهش چند مرحله‌ای هم استفاده شده است مانند چرخنده‌های سیاره‌ای سنگین و …. .
با داشتن مدل اصطکاکی (۴٫۱۱) و  و  در رابطه‌ی (۴٫۲) می‌توان گفت:

حزب توده از دیگر مخالفان میلسپومحسوب می شد. در ابتدا، حزب توده از تلاشهای میلسپو قدردانی می کرد. اما نظر مثبت حزب توده نسبت به میلسپو به سرعت تغییر کردو حزب توده به تدریج به مخالفان میلسپو پیوست. به هر حال امریکایی بودن میلسپو و هیات همراهش نکته ی مهمی بودکه توده ایها نمیتوانستند به هیچ روی با آنان میانه ی خوبی داشته باشند.
دکتر مصدق و ملی گرایان جزء سومین مخالفان میلسپو بودند. انگیزه مخالفت آنها احساسات ناسیونالیستی شان به دلیل انکه یک “خارجی” در داخل مملکت امر و نهی می کردرا می توان خلاصه نمود.^[۱۱۵]مصدق در نطقی بر ضد میلسپو اعلام داشت که«عقیده ی من همیشه این بوده است که ایرانی خانه ی خود را خودش باید اداره کند.»^[۱۱۶]
شاه و ارتش و درباریان گروه چهارمی بودند که به مخالفت با میلسپو برخاستند.شاه نیز در ابتدا از میلسپو حمایت میکرد، چرا که میخواست به متفقین نشان دهد که طرفدار اصلاحات است . او برای این امر بیست تن از نمایندگان طرفدار دربار را احضار کرد و به آنان توصیه کرد در تصویب لوایح مورد نظر میلسپو تعجیل به خرج دهند. اما شاه نیز به سرعت به مخالفان میلسپو پیوست . مشکل شاه با میلسپو دقیقا همان مشکلی بود که قریب به دو دهه پیش پدرش با میلسپو پیدا کرده بود :«اختلاف نظر بر سر بودجه لازم برای ارتش».^[۱۱۷]

سرانجام مجلس چهاردهم در ۲۴ دی ماه ۱۳۲۳ به لغو اختیارات میلسپو وفسخ قرارداد همکاری وی با دولت ایران رأی دادو میلسپو به امریکا برگشت.^[۱۱۸]
۴-۲-۴ مشکلات مالی دولت قوام
وضعیت مالی ایران پس از آغاز جنگ دوم جهانی و پیش از سال ۱۹۴۱م. ۱۳۲۰ شمسی وارد مرحله هشدار دهنده ای شده بود. کاهش ارزش ریال به دلیل حضور متفقین شدت گرفته بود.این بحران ادامه یافت و به دولت قوام نیز رسید و دلیل تنش بین قوام و مجلس شد. تا جایی که بریتانیا از قوام خواست مجلس را منحل کند. بریتانیا برای ترساندن مجلس ناگزیر شد در تهران رژه نظامی برود و ورود گندم بسیار مورد نیاز مردم پایتخت را به تأخیر اندازد. در همان زمان انگلیسی ها از انتشار اعلامیه مشترک امریکا و انگلیس -مبنی بر وعده ی ارسال غلات برای ایران -جلوگیری کردند. اعترض های بریتانیا سبب شد که اوضاع سیاسی پایتخت که مردم ان دچار گرسنگی شدید شده بودند ، وخیم تر شود. اما قوام در عین حال نگران وضعیت مالی ایران بود و مانند هر کس دیگر ، با تمایلات تورم افزا مخالفت می کرد. دولت انگلستان با تاسیس «هیات نظارت بر اندوخته اسکناس» با مقامات امریکایی به گفتگو نشست و طرح هایی ارائه شد.^[۱۱۹]
بایستی گفت هزینه ی جنگی متفقین در ایران ،تا نوامبر ۱۹۴۱ –ابان ۱۳۲۱ هر ماه نزدیک به چهارصد میلیون ریال بود. میزان اسکناس منتشر شده در ایران از رقم ۱۵۵۰ میلیون ریال در (اوت ۱۹۴۱/اواخر مرداد۱۳۱۹)به سه میلیارد ریال ( در اکتبر ۱۹۴۲ / آبان ۱۳۲۱ )افزایش یافته بود. نیاز مندی های متفقین در زمان جنگ و برنامه ی خرید گندم توسط ملت ایران، لزوم انتشار دو میلیارد ریال اسکناس اضافی را ایجاب میکرد. در عین حال ،قیمت ها ترقی کرده بود و شاخص قیمت های ^[۱۲۰]ارائه شده توسط بانک ملی، از رقم پایه ی ۱۰۰در سال ۱۹۳۷ (۱۳۱۶ شمسی) به رقم ۱۹۳ در ماه اوت ۱۹۴۱ (۱۳۲۰ شمسی ) و رقم ۳۳۱ در سپتامبر سال بعد (شهریور ۱۳۲۱) رسیده بود. شاخص هزینه ی زندگی^[۱۲۱] در همان مدت از رقم۱۰۰ به ۴۱۸ رسیده بود. این موضوع ضرورت انتشار اسکناس بیشتری را توجیه میکرد. مع الوصف باید گفت که بالاترین شاخص هزینه ی زندگی، خود ناشی از افزایش پول در جریان بود. ^[۱۲۲]
فشارهای متفقین شاه، مجلس و مردم برای برکناری قوام ادامه داشت و روزنامه ها مدام بر علیه حکومت قوام می نوشتند. تا اینکه قوام توانست قانون اجازه ی واگذاری نشر اسکناس به هیات نظارت اندوخته اسکناس مصوب ۲۸/۸/۱۳۲۱ را از مجلس بگیرد .و مجلس موافقت کرد که چاپ اسکناس اضافی ،با .۴درصد پشتوانه لیره و دلار و طلا انجام گیرد.^[۱۲۳].
اقداماتی که برای مقابله با وضعیت مالی ایران انجام شد شامل ممنوعیت صادرات مواد غذائی، مهار شدید واردات و محدود کردن ان به اقلام ضروری ،محدود کردن اعتبارات بانکی، وصول مالیات بیشتر از درآمدهای زیاد، جیره بندی مواد غذائی و قماش، گذراندن قوانین مربوط به کاهش اجاره ی منازل و قیمت ها و سایر زمینه های احتکاری، کاهش خریدهای داخلی متفقین و سازمان هایشان بود، ما اقداماتی بودند که یک حکومت نیرومند و دارای یک مجلس مسئول و پلیس دادگستری قابل اعتماد میتوانست انها را به نحو موثری اجرا نماید،ولی در ایران ان زمان چنین حالتی وجود نداشت.^[۱۲۴]
اگر چه بحران پولی ایران بر اثر امتیاز کوچکی که قوام توانست در ۲۰ اکتبر۱۹۴۲ از مجلس بگیرد (قانون اجازه ی واگذاری نشر اسکناس به هیأت نظارت بر اندوخته ی اسکناس مصوب ۲۸/۸/۱۳۲۱)به مقداری کاهش یافت، اما این بحران تا ۵ ژانویه ی ۱۹۴۱ (۱۴ دی ماه ۱۳۲۱ )ادامه یافت ،در این زمان ،مجلس موافقت کرد که چاپ اسکناس اضافی، با ۶۰% پشتوانه ی لیره و دلار و طلا ،انجام گیرد. در همان زمان ، دولت بریتانیا ترتیبات خصوصی را به ایالات متحده ی امریکا در مورد تسعیر دلار به ریال داد . در این ضمن ، دولت ایران با توصیه های یک مشاور امریکایی در امر خواروبار ،موافقت کرد و سیستم جیره بندی مواد غذایی را پذیرفت. یک کمیته ی مشترک ناظر بر امر حمل و نقل ،با عضویت نماینده ی دولت ایران و وزیران مختار بریتانیا و امریکا تشکیل شد.
انتقاد مطبوعات و جراید از اوضاع روز مسأله خوار و بار و قحطی از سوی عوامل دیگر نارضایی مردم از فشار و سختی معیشت و فقر عمومی و موضوع نان از سوی دیگر ،زمینه بلوای هیجان آمیز آذرماه را به وجود آورد.^[۱۲۵]
۴- ۲-۵ بلوای ۱۷ آذر ۱۳۲۱
روز ۱۷ آذر ماه جمعی از دانش اموزان شهرستانی ها مقیم پایتخت همواره با جمعی از دانش آموزان دیگر به عنوان شکایت از وضع ارزاق و سختی زندگی با شعارهای «ما نان میخواهیم »به مجلس آمدند و خواست خود را با تنی چند از نمایندگان در میان گذاشتند و پس از مذاکرات لازم به تدریج متفرق شدند ولی این تظاهرات آرام، منشأ تظاهرات دامنه داری همراه با غارت از طرف جمعی توده ها،و دسته های مختلف که از اوضاع روز ناراضی بودندگردید.
چنانچه جمعیت کثیری اطراف بهارستان و مجلس را فرا گرفت. تظاهر کنندگان با حالت تعرض نسبت به نمایندگان مجلس وارد محوطه ی مجلس شدند و به طرف تالار جلسه ی علنی هجوم بردند و ضمن مضروب ساختن تعدادی از نمایندگان و با شکستن در و پنجره های مجلس خسارت و خرابی هایی در مجلس ایجاد کردند. به دنبال این تظاهرات بازار تهران نیز تعطیل گردید. این جنجال و هیاهو همراه با سخنرانی هایی درباره ی مسائل مختلف کشورتا اوایل شب همچنان ادامه داشت. دولت به منظور برقراری نظم و امنیت نیروی نظامی را برای مقابله اعزام داشت. نیروهای نظامی توانستند به تدریج تا نیمه های شب ۱۸ آذر جمعیت اطراف بهارستان را متفرق کنند ولی نتوانستند اتش بلوا و انقلاب را خاموش کنند.
صبح روز ۱۸ آذر ماه جمعیت کثیری از طبقات مختلف با حرارت بیشتری با وجود استقرار نیروی نظامی و زره پوش در اکثر خیابان های تهران به حرکت در امدند، گروهی از انها به طرف مجلس شورای ملی و جمعی دیگر با دان شعارهایی به طرف قصر سلطنتی روی آوردند، و پاره ای نیز به قصد غارت عمارت مسکونی قوام السلطنه غارت را شروع کردند. از انجا که روش مسالمت امیز دولت از جنبش جمعیت نتوانست جلوگیری کند، نیروی انتظامی به قوه قهریه متوسل شد و شروع به شلیک کردند. این ماجرا پس از دو روز و با قتل و مجروح ساختن بسیاری خاتمه یافت. به دستور دولت عبور و مرور در شب از ساعت هشت به بعد قدغن گردید ومجلس تا روز ۲۹ آذر ماه برای ترمیم خرابی ها تعطیل شد.^[۱۲۶]
تعداد کشته شدگان روزهای ۱۷ و ۱۸ و ۱۹ اذر را برخی چهارصد نفر نوشتند، اما انچه مسلم است جمع کشته شدگان از شصت –هفتاد نفر تجاوز نمیکرد. عده ای از کسانی که در تظاهرات شرکت نموده بودند بازداشت شدند،^[۱۲۷]از جمله برادران مسعودی که در رأس غارتگران خانه ی نخست وزیر بودند و کلیه ی روزنامه های پایتخت را ،جز روزنامه های رسمی دولتی اخبار روز توقیف گردید.^[۱۲۸]
اما دلیل رویداد ۱۷ و ۱۸ آذر برای بسیاری از مردم به صورت معما در امد که به بان علت حادثه پرداخته اند.کتاب دموکراسی در ایران نقل میکند:
حسن ارفع نقل میکند : … روز ۱۷ آذر شمار کوچکی از دانش اموزان و دانشجویان که بیشتر برای اعتراض به کمبود نان جلوی مجلس گرد امده بودند، در زمانی کوتاه تبدیل به جمعی عصیانگر شدند که به مدت دو روز مغازه ها را مورد چپاول قرار دادند. خانه ی نخست وزیر را غارت کرده و به آتش کشیدند، مجلس را به اشغال خود در اوردند …… این اغتشاشات به تحریک و یا صحنه سازی دربار و افراد وابسته ای که بین نمایندگان مجلس و روزنامه نگاران داشتند به وجود می آوردند و هدف از ان تضعیف روحیه ،به ستوه اوردن و سرانجام سرنگون کردن نخست وزیر بود.^[۱۲۹]
حسن ارفع که در جریان ۱۷ آذر ۱۳۲۱ رئیس ستاد ارتش بود و با حفظ سمت ، بازرسی سواره نظام را نیز برعهده داشت پیرامون ملاقات خود با قوام و اوضاع اجتماعی روز جزئیاتی را ذکر می کند : در هشت دسامبر ۱۷ آذر مردم در جلوی مجلس اجتماع نمودند و برای ارزان کردن نان ،سروصدا و جنجال برپا کردند .پلیس نتوانست مانع شود و مجلس اشغال گردید…..قوام به یزدان پناه تلفن نمود و دستور داد آنهایی را که بر علیه او شعار می دهندبا آتش گشودن بر روی آنها متفرق نماید. من به دفتر نخست وزیر رفتم و گفتم تیراندازی به طرف مردم و خونریزی نتیجه ی هولناکی و مخفوفی در بر خواهد داشت…………مردم فقط تقاضا دارند به آنها نان داده شود .قوام گفت انها شعارهایی برعلیه متحدین و حکومت می دهند.. …….قوام گفت من دسور داده ام در صورت لزوم با تیراندازی ساکت نمایید. گفتم خوب موجب تشکر است لطفا کتبا دستور بدهید.قوام گفت:آیا دستور شفاهی و لفظی کافی نیست؟گفتم :نه .طبق نظم و قاعده ی ارتش ،فرمان عملیات کتبا باید داده شود. گفت خیلی خب. بدوأ قلم را برداشت پس از اندکی تاخیر گفت : بروید و بگویید که بعدا مینویسم.او هرگز چنین دستوری نفرستاد و تیراندازی منتفی گردید.^[۱۳۰]
صادق زیبا کلام علل ایجاد ناارامی روزهای ۱۷و ۱۸ آذر را از مبهمات این بخش از تاریخ تحولات سیاسی ایران میداند.^[۱۳۱]
۴-۲-۶ اختلاف شاه و قوام
مهمترین تاثیری که دوران نخست وزیری قوام در شاه گذاشت آن بود که به تعبیری چشم و گوش او را به سمت قدرت باز کرد. روزی که قوام استعفاء داد یک سال و نیم از پادشاهی محمدرضا شاه جوان می گذشت . اما شش ماه نخست وزیری قوام از بسیاری جهات برای شاه ناخوشایند بود. فروغی اگر چه به شاه احترام زیادی می گذاشت و به هیچ روی خواهان برچیدن نطام سلطنتی نبود و تمام تلاشش را صادقانه به کار می گرفت تا سلطنت پهلوی باقی بماند ولی قلبا احترام و ارزشی برای وی قائل نبود.علی سهیلی ارزش و احترام زیادی برای شاه قائل بود و شاه را یک بازیگر قدرت نیز تلقی می کرد. اما قوام نه این بود و نه آن، احترام وستایشی برای محمدرضاشاه قائل نبود و اساسا اعتقادداشت که او نباید دارای قدرت سیاسی باشد.^[۱۳۲]
.شاه به مخالفت های خود برای رویارویی با قوام ادامه میداد. جدای از انکه او احساس می کرد، قوام وی را به بازی نمیگیرد. مشکل اساسی دیگر شاه ان بود که قوام مهمترین تکیه گاه قدرت او را که قوای مسلح میبود نیز مورد چالش جدی قرار داده بود. قوام با سماجت و پشتکار خستگی ناپذیر، تلاش می کرد تا قوای مسلح را تحت امر خود قرار دهد. این برای شاه به هیچ روی قابل قبول نبود،و به عنوان «فرمانده ی کل قوا »خود را قانونأ فرمانده ی نیروهای مسلح می دانست.
هر نوع چالش و محدودیتی در این خصوص از جانب قوام ،از نظر شاه تخطی آشکار از قانون اساسی بود. مشکل دوم قوام، نگرانی بسیاری از نمایندگان، بالاخص متولیان فراکسیون ها از قدرت یافتن قوام بود.قدرت مجلس ظرف چهارده ماه گذشته، منظمأ روبه افزایش بود. مجلس، دولتهای فروغی و سهیلی را برکنار کرده بود و آشکارا از قدرتی که پیدا کرده بود راضی بود. اما اقدام اکنون تهدیدی برای این قدرت نوظهور محسوب می شد. از دید نمایندگان ، قدرت قوام می توانست به حل و فصل مشکلات بیانجامد، اما این قدرت چاقوی دو دم بود. زیرا می توانست از سوی دیگر قدرت مجلس را نیز محدود کند. بین این دو انتخاب، نمایندگان به تداوم قدرت خود رأی دادند. و بالاخره تا آنجایی که به کاهش دامنه ی مشکلات مربوط می شد، قوام در آن حوزه نیز توانسته بود گام بلندی بردارد . مجموعه ی این عوامل به تدریج باعث شدتا قواماکثریت خود را به تدریج از دست بدهد. آخرین رویارویی شاه با قوام صورت گرفت.
قوام در مجموع مخالف با قدرت شاه و دخالت وی در امور کشوری بود. شاه را مطابق با نص صریح قانون اساسی، مقامی غیر مسئول میدانست ،که نمی توانست در امور اجرایی مملکت دخالت نماید. این نگرش قوام بیش از آنکه به رفتار خصمانه ی رضا شاه با وی مربوط باشد،باز میگشت به پایبندی قوام به نظام مشروطه و قانون اساسی. قوام دریافته بود که زمانه ی نظام مطلقه و اینکه شاه قدرت و اختیارات را نامحدود داشته باشد به سر آمده بود. او برخلاف بسیاری از رجال محافظه کار ،شاه را نه سنبل نماد ملی می دانست و نه محدودیت قدرت او را موجب ضعف وحدت ملی و خللی بر سر راه یکپارچگی کشور می دانست. در همین راستا او همانند مصدق و دیگر رجال لیبرال مشروطه خواه معتقد بود،که شاه به عنوان فرمانده ی کل قوا یک نقش تشریفاتی است و قوای مسلح بایستی زیر نظر نخست وزیر و مجموعه ی هیات دولت اداره شود.
قوام بدون تردید یک رادیکال انقلابی نبود. او به هر حال به اعیان و اشراف و ملاکین بزرگ تعلق داشت . اما هنر وی در ان بود که توانست، تعداد زیادی تغییر و تحولات را که در جامعه اش به وجود امده بود ،را احساس کند ویقینا خواهان آن نبود که همچون کشورهای کمونیستی زمام امور کشور را در اختیار گیرد.اما این را نیز دریافته بود که به هر حال می بایستی امتیاز را به طبقات داد. او به هیچ روی خواهان زیر و رو شدن مناسبات ارباب و رعیتی نبود، اما تفاوتش با بسیاری از اشراف و ملاکین دیگر این بود که دریافته بود که در عین حال آن مناسبات را می توان با همان سبک و سیاق قرون وسطایی قرن بیستم نگه داشت.^[۱۳۳]
قوام لاعلاج از کلیه ی وزرایش ،خواست استعفا دهند. تا کابینه ی جدیدی را معرفی نماید . البته پیش از این قوام هر نوع تماس، میان اعضای کابینه و شاه را قدغن کرده بود. ولی وزیر کشورش فضل ا… بهرامی بدون اطلاع قوام به دیدار شاه میرود،او خود به احتمال عدم موفقیتش واقف بود و می دانست که ممکن است مجلس پس از استعفا دیگر به او رأی ندهد. اما احساس می کرد که ادامه ی دولت در آن وضعیت ،برایش غیر ممکن است. زیرا وزیر کشورش صراحتا خود را نه وزیر قوام، بلکه وزیر اعلیحضرت می دانست.^[۱۳۴]
۴ -۲-۷ زمینه های سقوط قوام
یکی از نقاط ضعف کابینه های پس از سال ۱۹۴۱ (۱۳۲۰) این بود،که آنها نتوانستند شکل یک شخص حقوقی ( سازمان اداری ، منافع و هدف مشترک )را به خود بگیرند، نخست وزیر در واقع رئیس کمیسیونی بود که غالبا فاقد هدف مشترک بود. احمد قوام برای تشکیل یک کابینه دارای هدف مشترک تلاش کرد و افرادی مانند دکتر اقبال (وزیر بهداری کشور) و دکتر حسن ارسنجانی ( معاون نخست وزیر) را وارد کابینه کرد تا وی را در این هدف همراهی کنند. موضوع ضعف کابینه ها در برابر مجلس، دز اثر دخالت های شاه پیچیده تر می شد، این مشکل فقط پس از مبارزه های شاه و مصدق در سال ۱۳۳۲ش ۱۹۵۳م .حل گردید.
در حالی که مجلس دلایلی برای ساقط کردن نخست وزیر داشت مقام سلطنت نیز شرایط و قیودی را برای قدرت نخست وزیر و ثبات کابینه قایل می شد. از این رو رقبای نخست وزیر از حمایت احتمالی شاه برخوردار می شدند. این حمایت غالبا موقتی بود و پشت پرده صورت می گرفت. حمایت پشت پرده به این معنی بود که به صورت رمز و کنایه ،پیام های تلفنی، شرفیابی های شتاب امیز شبانه و تحریکات علیه کابینه انجام میشد. قوام همواره مورد سوء ظن شاه بود، چون قوام با رجال قاجاریه و صدر مشروطیت مراوده داشت لذا از تحریکات شاه بسیار رنج می برد.^[۱۳۵] البته این مسئله تا زمان مصدق ادامه داشت، ولی او فکری برای این مسئله کرد و آن انگیزش احساسات ملی و حفظ آن بود.
۴-۲-۸ استعفای نخست وزیر
رویارویی با قوام نخستین آزمون بزرگ سیاسی شاه از زمان جلوس به تخت محسوب می شد. مخالفت شدید شاه با قوام به منزله ی هشداری بود به مدعیان و جویندگان آینده ی قدرت و نیز دفاع از قلمرو و امتیازات سلطنت. شاه در تلاش های خود جهت برکناری قوام از پشتیبانی اکثریت مجلس برخوردار بود. قدرت وی و علاقه مندیش به سیاست، اندکی پس از رسیدن به تاج و تخت رو به افزایش نهاده بود.^[۱۳۶]
قوام به ناچار از کلیه ی وزرایش میخواهد که استعفا دهند تا کابینه ی جدیدی را معرفی نماید. او خود می دانست که ممکن است موفق نشود و مجلس پس از استعفا دیگر به او رای ندهد.؛ اما احساس می کرد که
ادامه ی کار در آن وضعیت برایش غیر ممکن است. زیرا که وزیر کشورش ،به صراحت خود را نه وزیر قوام بلکه وزیر شاه می دانست. پس از استعفای کابینه وزرا، قوام تا مدتی هیات دولت را با شرکت معاونان وزارتخانه ها تشکیل می داد، تا بتواند سرانجام با توافق فراکسیون ها کابینه ی جدیدی تشکیل دهد؛ اما به تدریج آشکار شد که فراکسیون ها دیگر به او رای اعتماد نخواهند داد. در نهایت، پس از انکه نمایندگان مجلس که طرفدار قوام بودند به او اطلاع دادند که شانسی برای گرفتن رای مجدد از مجلس ندارد ،وی روز سه شنبه ۲۴ بهمن ۱۳۲۱ استعفای خود را تقدیم شاه کرد و پس از شش ماه و دوازده روز خواب راحت را دوباره به چشمان شاه و دربار برگرداند.^[۱۳۷]
این بار بعد از استعفا مطبوعات انچنان مقالات تند و کارکاتورهای زننده و به حدی اشعار انتقاد امیز علیه او چاپ کردند که پیش بینی می شد قوام السلطنه برای همیشه صحنه ی سیاست را ترک خواهد کرد اما چنین نشد.^[۱۳۸]
فصل پنجم:
فعالیت سیاسی قوام السلطنه ازشهریور۱۳۲۰ تا تیر۱۳۳۱
۵-۱ تشکیل هیات دولت
قوام از زمان استعفا در بهمن ۱۳۲۱ در انزوای سیاسی بسر می برد ولی از دامنه ی تلاش هایش برای بازگشت به قدرت چیزی نکاسته بود در طی این مدت وی بدون انکه حامیان امریکایش را آزرده سازد ،موفق شده بود که حسن ظن و پشتیبانی فزاینده روسها و در نتیجه حمایت حزب توده را جلب کند .او به تدریج پشتیبانی قابل ملاحظه ی در مجلس به دست آورده بود و فراکسیون جدید اصلاح طلب به عنوان مهمترین حامی برای زمامداری مجدد او پس از شهریور ۱۳۲۰ ممکن کند تشکیل گردیده بود . با افزایش روز افزون احتمال بازگشت قوام شمار وابستگان و اعوان و انصار وی رو به فزونی نهاد و این امر به نوبه ی خود نقش مهمی در بازگرداندن او به مقام نخست وزیری ایفا کرد..^[۱۳۹]
فراکسیون های مختلف مجلس شورای ملی، برای تعیین زمام دار آینده، پس از مذاکرات چند روزه ،سرانجام در جلسه ی خصوصی ۶ بهمن ماه مرکب از ۱۰۴ تن از نمایندگان مجلس، پس از اتخاذ ارا، تمایل خود را نسبت به دو تن، قوام السلطنه با ۵۲ رای و موتمن الملک پیرنیا با ۵۱ رای اظهار داشتند .^[۱۴۰]این امر نشان دهنده ی اختلاف و دودستگی میان گروه های سیاسی بود. پس از گزارش به محمدرضاشاه ،قوام السلطنه روز ۷ بهمن ماه مامور تشکیل کابینه گردید.
در تاریخ ۲۵ بهمن ماه ۱۳۲۴نخست وزیر کابینه را به شرح زیر به پادشاه و در تاریخ ۲۶ بهمن ۱۳۲۴ به مجلس شورای ملی معرفی کرد
۱.احمد قوام السلطنه :نخست وزیر
۲.مرتض قلی خان بیات :وزیر دارایی
۳.سپهبد امیر احمدی :وزیر مشاور
۴سرلشکر محمد حسین فیروز :وزیر راه

5. 5. انوشیروان سپهبدی :وزیر دادگستری

۶.احمد علی سپهر :وزیر پیشه هنر و بازرگانی
۷.دکتر احمد متین دفتری :وزیر مشاور

8. 8. شمس الدین امیرعلائی :کفیل وزارت کشاورزی