هنوز این مطلب روشن نشده که آیا این مهرها کار جواهر سازان یونانی مقیم ایران بوده و یا کار هنرمندان کار آزموده ایرانی که یونانی ها از آنها فرا گرفته و بعداً به یونان برده اند . از این رو نباید امکان این را هم که ممکن است کار هنرمندان و جواهرسازان بین النهرین بوده باشند نادیده گرفت .^[۱۱۱]
اشیاء مکشوفه ای که در سال های اخیر به بازار آمده عبارت از جام ها و ظروف فلزی مثل ظرف شراب خوری با دسته های لوله ای شکل و جام های دو دسته و رایتون یا جام شاخی بوقی شکل و تکه فلزهائی که در مبل ها به کار می رفته و تزئینات روی لباس یا گوشواره و گردنبند و غیره کاسه های سنگی مجسمه هائی از لاجورد ، ظروف شیشه ای و پارچه ها . علاوه بر آنچه از انواع اشیاء مذکور که در ایران کشف شده اخیراً تعداد بسیاری در کشفیات یونان ، ترکیه ، بابل ، سیبریه ، جبال قفقاز و اطلس و به علاوه در مصر و فلسطین و سوریه و پاکستان از خاک در آمده که بیشتر ظروف غذاخوری از طلا و نقره حکاکی شده اند و تحقیق در هنر حکاکی هخامنشی سرآمد همه بوده اند .
در الواح خزانه تخت جمشید مصری ها و مادی ها را مسئول طلا و نقره کاری ها ذکر کرده . در حقیقت نقره را از مصر می آورده و طلا از باختر و سارد و در شوش ساخته می شده .
گرچه نفوذ سبک کار مصر را در فلز کاری هخامنشی از جهات مختلف می توان یافت ولی تاکنون هیچ ظرف و یا جام شراب کم عمق و پهن که رابطه مستقیم با سلیقه هخامنشی داشته باشد و حکاکی آن شکل برگ گل و گیاه داشته در مصر به دست نیامده است . فکر استفاده از جام های شراب نقره که به شکل برگه نیلوفر آبی و پهن ساخته می شده از سلسله هیجدهم فراعنه شروع شده بین صنعت ظرف سازی هخامنشی و مصری فاصله زیادی وجود دارد . ^[۱۱۲]
۳-۳-۶ تأثیر پذیری از نقوش جانوران :
مادها که از سویی مردمانی جنگجو ، سلحشور و سوارکارانی ماهر و از سوی دیگر ، کشاورز و شبان بوده اند ، از نیروی جسمانی فراوانی برخوردار و دارای قامت و چهره ای برازنده و زیبا بوده اند .
سلاح مادی ها ، ابتدا عبارت بود از نیزه و سپری مربع شکل که پس از شکل گیری حکومت ، سلاح های دیگری چون خنجر به آن اضافه شد . اسب که از جمله لوازم زندگی مادها در امور کشاورزی ، حمل و نقل و مسافرت بود ، کارسازترین سلاح آنان نیز به شمار می رفت . یکی از مهمترین نمونه های هنر مادی ، آلات و ابزار مخصوص اسب بوده است که به خصوص برای پادشاهان و بزرگان ساخته می شد . آلات زرین و سیمین ، زیور آلات تزیین شده از سنگ های گوناگون قیمتی ، آلات مفرغی و زرین که در ساخت آنها از حیوانات چون شیر ، بز کوهی ، گوزن و پرندگان شکاری ، گل و بوته و درختان الهام گرفته می شد ، از آثار این دوره است .

سکاها که در عهد مادی در امور گوناگون زندگی مردم تاثیر گذاشتند و برعکس ، تاثیر پذیرفتند ، در هنر این دوره نیز بی تاثیر نبوده اند .
مهمترین مشخصه هنر سکایی گوزن نر است ، که این حیوان در سرزمین های سرد شمالی یافت می شود و در بیشتر آلات منقوش و تصاویر گوناگون آنان مشاهده می گردد . گوزن نر یک نماد قبیله ای بود و واژه «سکه» احتمالاً به معنی « گوزن نر» بوده است . نقوش گل و بوته و حیوانات شکاری دیگر نیز در هنر آنان استفاده می گردید ، که از طلا و مفرغ و آهن ساخته می شد و در هنر زیویه اوج آن را مشاهده می کنیم . در گنجینه زیویه تلفیق هنر سکایی و مادی به گونه ای است که تشخیص و تفکیک آن دو از یکدیگر بسیار مشکل می نماید و می توان چنین نتیجه گرفت که مادها از هنر سکاها که از سرزمین های اولیه با خود به ایران آورده اند ، بهره گرفته اند . به عبارت دیگر ، سکاها که در سرزمین آریایی های اولیه در مجاورت مادها به سر می بردند ، می توانستند در تبادلات هنری با یکدیگر موثر باشند . سرانجام این هنر تلفیقی ، سبکی خاص در تمدن مادها به وجود آورد .
بنابراین ، هنر مادی با تجسم بخشیدن به حیوانات حقیقی و تخیلی ، گل و بوته ها ، نه تنها تصویرگر زندگی های روزمره ، بلکه نمایانگر تعبیرات کائناتی و ماوراء الطبیعی است .
مادها ، تمدنی را به وجود آوردند که پایه و مایه تمدن دوره هخامنشی شد ؛ چنانکه شاهنشاهی هخامنشی را نیز باید دنباله و توالی فرمانروایی مادها دانست .^[۱۱۳]
عموماً سلیقه هخامنشی در تقلید از شکل حیوانات بیشتر به طرف سبک اورارتی که حیوانات را به حال نیمه خوابیده یا روی دست و پا نشسته تمایل داشته تا به سبک اشکال حیوانی آسوری ترسیم شکل شیردال و هیولای شیر شاخدار مخصوصی سبک اورارتی بوده و با اینکه حیوانات نقوش اورارتی غالباً بدون بال تجسم شده ولی بر روی لوحه ای که از آلتین تپه به دست آمده نقش شیر بال دار به چشم می خورد . از اینکه سبک شیر بالدار از ماد به اورارتی رفته شواهد دقیقی در دست نداریم ولی کشف گنجینه زیویه اثر هنر را به روی هنرهای مانائی و مادی کامل آشکار نموده است از روی اکتشافات لرستان می توان دریافت که طرح ترسیم حیوانات هنر هخامنشی مرهون مادها بوده که خود از اورارتی ها این سبک را تقلید و به هخامنشی منتقل کرده اند و این مدعا از مهرهائی که از زمان های اولیه ایجاد شوش به دست آمده به خوبی معلوم است ، ولی در حقیقت باید دانست که در هنرهای جزئی تر اشیاء کوچک به هیچ وجه استفاده از شکل حیواناتی که دو نیم تنه دارند مرسوم نبوده است .
در اشیاء مکشوفه تازه در همدان از این گونه کارهای هنری تعدادی به دست آمده که مدال های وسط آنها با بز کوهی و گاو نر تزئین یافته و تاریخ آنها ظاهراً مربوط به اواخر قرن ششم است . مدال میانه یکی از آنها نقش عقابی را در حال پرواز نشان می دهد و اهمیت این شکل در این است که در ساخته های هخامنشی کمتر از شکل پرندگان استفاده می شده و بیشتر در صنایع سکاها رواج داشته است .
در جام هائی از مفرغ که در نواحی شمال غربی ایران پیدا شده عواملی از هنر اورارتی به چشم می خورد .
اشیائی که در زیویه و همچنین همدان به دست آمده ارتباط مستقیم بین بازوبندهای بادبزنی شکل آشوری و هخامنشی را می رسانند . بازوبندهائی که از دو حیوان که روی به روی هم قرار گرفته و صفحه مدوری که روی آن نقش گل کنده کاری شده و نظیر آن در نقوش سنگی قصور آشوری زیاد به چشم می خورد مشابه این بازوبندها عیناً در کارهای ساخت هخامنشی نیز دیده می شود .
بخش چهارم
۴-۳ تأثیر هنر معماری ملل تابعه بر معماری هخامنشی :
از روی کشفیات تازه چنین به نظر می رسد که محتملاً ذوق هخامنشی که تمایلش به سوی تقارن و توازن بوده و منادیگری و سمبول سازی را ترجیح داده اشاره به این می نماید که این روش را از هنرهای مادی به ارث برد .^[۱۱۴]
در خصوص هنر پارسی می توان گفت که عنصر آن از خارج به عاریه گرفته شده بود . شکل خارجی قبر کوروش از لیدیا گرفته شده ، ستون های باریک نظیر ستون های آشوری است که آنها را تکمیل کرده اند . ردیف بندی ستون ها و نقش برجسته ها خود گواهی می دهد که از تالارهای ستون دار مصر و نقوش آن الهام گرفته شده است . سر ستون ها به شکل جانورانی است که از نینوا و بابل به پارس سرایت کرده بود ولی آنچه مایه امتیاز هنر پارس است و آن را مشخص کرده است ، جمع شدن این عناصر مختلف و هماهنگ ساختن آنها با یکدیگر بوده است .^[۱۱۵]
پرفسور پوپ صفات خاص هنر ایران را به شرح زیر برمی شمارد :
از همان آغاز هنرمندان ایرانی خواسته اند نقش هائی را که کنایه و نشانه ای از اشکال و امور خارجی است بنگارند و این گونه نقش ها تنها اشیا را به صورت انتزاعی نشان می دهد بلکه جنبه عاطفی آنها را نیز جلوه گر می سازد . بین این نقوش و آداب مذهبی رابطه ای عمیق است .
هنر ایران مقام خدایی و شاهی را می ستاید و می توان گفت که هنر ایران هنریست سلطنتی که بیشتر تحت حمایت شاهان که نسبت به هنر دلبسته بوده اند قرار داشته و هنرمندان بیشتر چیزی که مورد توجه حامیانشان بوده جلوه می داده است .
انواع هنر ایران با یکدیگر پیوسته بوده اند و معماری کمال این هنرها بوده است . نقاشی ، حجاری ، کاشی کاری ، گچ بری ، زینت های رنگی ، نقاشی و وسایل منبت کاری مکمل این معماری ها بودند .
میدان هنر ایرانی در موضوع و اسلوب بسیار وسیع است . ریزه کاری در آن اهمیت دارد . مهرهای ظریف هخامنشی مقدمه و آغاز هنر ریزه کاری ( مینیاتور) به شمار می رود . هنر ایران قاعده ایجاد آثار قوی و عظیم است.
در پاتالی پوترا پایتخت موریا در هندوستان از سه قرن قبل از میلاد یک تالار ستون دار سبک هخامنشی شده که دارای در حدود ۸۰ ستون از سنگ شفاف به همان بلندی ستون های تخت جمشید بوده است و سر ستون ها نیز مشخص می کند که از ستون های تخت جمشید اقتباس شده است . در همین دوره در سرنات یک ستون دیگر به دست آمده که تصویر یک اسب سوار را نشان می دهد و برخی پایه های تخت که به صورت حیوان با بدن شیر و سر عقاب با بال دیده می شود که منشاء ایرانی دارد .^[۱۱۶]
در ساختمان ها از سبک اورارتویی و استفاده از قلوه سنگ های بزرگ رواج داشت که علت آن همسایگی و همجواری با آنها قبل از مهاجرتشان بود که این روش برای ایرانیان خصوصاً جنوب ایران بی سابقه و ناآشنا بود .^[۱۱۷]
ساختن بنا روی بلندی و استفاده از خشت به جای آجر نیز از آشوری ها تاثیر گرفته شده است . در مقابر و تزئینات بالای شاه نشین ها تقلیدی از مصری ها و معابد زیرزمینی آنهاست . استفاده از کاشی نیز به تقلید از بابلی ها بوده است البته بنای ایران سه ویژگی خاص را دارا هستند :
ترکیب شیوه های کهن
عظمت و بزرگی بناها
کثرت تجملات و تزئینات ^[۱۱۸]
بخش پنجم
۵-۳ بررسی حجاری های باج آورندگان در ملل دیگر تا زمان هخامنشی :
۳-۵-۱ رژه های خراجگزاران در خاور باستان :
در شرق نمایش اقوام تابع و خراجگزار به کهنترین نمایش قدرت سلطنتی بستگی می یابد . هنگامی که رژه زندانیان دراز است و هدیه ها سنگین و تابعان از اقوام گوناگونند ، شاه را مایه سرافرازی فراهم است و هیبت وی پیش فرمانروایان دیگر فزونی می گیرد . ریشه تصاویر روایت نمایی که بر آن تابعان پادشاه یکی پس از دیگری نموده می شوند ، چنانکه گفتی در صف بی پایان باشند ، برای این نمایش قدرت پیروز سلطنتی به ویژه مناسب بود . نمونه کهنی از این تصویرپردازی ، آنست که به « درفش گورستان شاهی اور» شهرت یافته و قدمتش به نیمه یکم هزاره سوم پیش از میلاد می رسد . بر روی آن فرمانروایی یکی از شهرهای سومری ، در سه ردیف بر فراز هم موضوعات جنگ ، پیروزی و کامیابی بر دشمنان را روایت می نماید . از تکه های باریک موزائیکی ، که هر کدام با تزئینات همانند از هم سوا می شوند ، سه عدد به صحنه های جنگ و سه تای دیگر به صحنه های صلح اختصاص داده شده اند . در روی زمینه جنگ ، نبرد به وسیله گردونه جنگی بر نوار پائینی و رژه سپاهیان پیروزمند و گروهی زندانی بر نوار میانی و دسته هائی از اقوام تابع که به وسیله سربازان منفرد از هم متمایز گشته اند و نزد پادشاه هدایت می گردند ، بر بخش بالائی مصور می باشند . بر پائین ترین بخش زمینه صلح رژه خراجگزاران می آید و ظاهراً سه گروه را شامل می شود که هر کدام به وسیله یک حاجب رهبری می گردد . دو گروه کوچک جلوئی از باجپردازان گور خر کوچک رنگارنگ یا اسب به همراه می برند و هر کدام از آنان کوله باری و محموله ای که بر یک چهارچوب نهاده شده ، می آورند . احتمال می رود این محموله ظرف بزرگی باشد که با دقت بسته بندی گردیده . آورنده آن بمانند باربران کنونی شرق ، بند محموله را دور پیشانی بسته است . در رشته تصاویر بخش میانی «زمینه صلح» جانوران گوناگون نمودار شده اند که یا آنها را هم باید به عنوان خراج اقوام تابع به شمار آورد و یا اینکه از جمله وسائل بزم شاهانه که در رشته تصاویر نوار بالائی نمایش داده شده ، انگاشت .
در جلو صف یک گاو نر سرخ جل را می یابیم و سپس یک بز بلند موی و یا گوسفندی با شاخ های تیز و پیچان .
پس از آن دو گوسفند گرد شاخ می آیند . در گروه بعدی ، مردی چهار ماهی می آورد و گاو نر سرخ جلی و یک قوچ گرد شاخ دیگر که پشم صاف دارد ، در دنبالش روانند . شخص ماقبل آخر این ردیف ، جانوری شبیه به بز کوهی را به همراه می آورد . یکایک پیکره های اشخاص از نیمرخ ، اما به نحوی که هر دو بازو و تنه را از روبرو بتوان دید ، تصویر شده اند . درست به همانگونه که بعداً در تخت جمشید می بینیم افراد یکدیگر را نمی پوشانند و تنها بخشی از اندام آورندگان گاو نر و قوچ به وسیله آن جانوران پوشیده مانده است . مکرر نشان دادن جانوران و باربران بایستی بالطبع فراوانی هدیه باج وار را برساند .^[۱۱۹]
این گونه تجسم سان خراجگزاران در بین النهرین باز هم تکامل بیشتری یافت و در مصر نیز پیدا شد . آن به فرمانروایان این سرزمین ها فرصت می داد که قدرتشان را برخ دیگران بکشند و به پیروزی هایشان هیبت روشن و موثر ببخشد . زندانیان و غنیمت آوران یا باجگزاران بیشتر بر روی یک تصویر نموده می شوند . در زیر چند نمونه از سرزمین های بین النهرین آورده خواهد شد .
زندانیان زنجیر شده از منطقه ناصره در کنار باج و غنیمت آوران بر روی یک تکه سنگ نبشته دار منقوش مربوط به امپراتوری آکدی تصویر شده اند . ویژگی های نژادی این زندانیان و طرز آرایش مویشان به نحو دقیقی نشان داده شده و هدیه های آورده شده نیز با دقت مصور گشته اند . در این نمونه تسمه هائی که اسلحه از آن آویزانست و ظرف بزرگی که به وسیله دسته اش حمل کرده می شود ، وجود دارد . این ظرف به احتمال از فلز گرانبها بوده زیرا بعید می نماید که مردم در رژه غنائم ظرف گلین خالی با خود برده باشند .
ستون هرمی شکل منقوش سیاه سلمانصر سوم (۸۵۸ تا ۸۲۴ ق . م ) مثال متاخرتری است که در چهار مجلس ، شکست دادن اقوام گوناگون و خراج ستاندن از آنان را نمایش می دهد . پهلوی این مجالس کتیبه هائی است که هم هویت مردمان تابع را باز می گوید و هم نوع و مقدار باج تعیین شده را . بر این نمونه مطالب زیر نمایش داده شده اند : شکست دادن شاه سوا از گلزان ، خراج این منطقه مشتمل بر نقره ، زر ، سرب ، ظروف مسین ، چوبدست شاهان اسبان و شتران دو کوهانه . سپس شاه یهو اسرائیلی را می بینیم که خود را تسلیم می کند و خراجی مشتمل بر نقره ، طلا ، قلع ، یک پیاله زرین ، یک جام دسته دار بزرگ زرین ، جام های زرین ، آبخوریهای طلائی ، عصای شاهی و یک شیئ چوبین ، عرضه می شود . باج سرزمین موسری عبارتست از شتر دو کوهانه ، گاومیش ، گاومیش آبی ، غزال سیه پشت هندی فیلان و میمون ها . خراج مردوک آپال اوسور سوخی شامل نقره ، طلا ، جام دسته طلائی ، عاج ، نیزه ها و جامگان می باشد . باج هیتی مشتمل است بر نقره ، طلا ، سرب ، ظروف مسین ، عاج و چوب سرو پیداست که اجناس فراوان این فهرست ها غنائمی است که در یک فعالیت جنگی به دست آورده شده است . این غنائم بیشتر مشتمل بر فلز ، هم فلز بهادار و هم نیمه بهادار و مصالح ساختمانی است به علاوه دام ها و وسایل گوناگون را شامل می شود . اینکه حیوانات غیر بومی چون میمون و فیل و بز کوهی که بدرد کار کردن نمی خورند بخشی از باج را تشکیل می دادند جالب توجه است . از سوی اقوام شاهنشاهی نیز چنان هدیه هائی جدا از خراج سالیانه مرسوم ، به شاه بزرگ پارسی اهدا می شود .
در حالی که ستون های منقوش نبشته داری که شاهان بنا بر سنت بر پای می ساختند ، به خاطر محدودیت سطح مصورشان جای به نسبت کمی برای نمایش جزئیات رژه های خراج عرضه می کردند ، رویه دیوارهای بزرگ کاخ های آشوری ، به چنان موضوع هائی جای کافی می دادند . مطالب مفصل حماسی حجاری ها در این موقعیت تکامل پذیرفته اند و همین هایند که الگوی بی واسطه کنده کاری های هخامنشی شده اند .^[۱۲۰]
رژه های باج به همراهی صحنه های نبرد و نمایش نخجیر در نقوش برجسته روایت پردازی که در و دیوارهای مساکن سلمانصر سوم لشکر کشی های سال های ۸۶۰ تا ۸۴۹ را روایت می کند . هر یک از این مجالس نقوش برجسته ، به وسیله نوارهای گل دار از همدیگر جدا کرده شده ، درست به همانگونه که در تخت جمشید می بینیم . این گل ها ، روی میخ هائی که صفحه فلزی منقوش را به در چوبی وصل می کند جای دارد .
میتوان دید که صحنه هائی که پیاپی از نوع تا اندازه ای سنتی هستند ، بدین معنی که عزیمت و حمله سپاه آشوری ، دفاع و شکست دشمن ، مغلوب هستند ، بدین معنی که عزیمت و حمله سپاه آشوری ، دفاع و شکست دشمن ، مغلوب کردن و به بند کشیدن اقوام و سرانجام رژه های زندانیان و عرضه خراج ها پی در پی نشان داده می شود . هنرمندان که در مشخص کردن دشمن به وسیله جامه و خراج نیک موفق شدند . تماشاگر به نحو موثر و روشنی از گوناگونی نژادی و خصوصیات اقوام تابع آگاهی می یابند . بر همین منوالست که مردم پادشاه اونکی به دامن های تا به زانو رسیده که پائینش حاشیه سه گوشه دار دارد ملبس می باشند . دو تن از این خراجگزاران ظرف بزرگی پر را به وسیله یک چهارچوب حمل می کنند . دیگران بسته های گران بر دوش گرفته می آورند . به علاوه کیسه هائی که بر دوش حمل می شود ، یک دیگ پایه دار را می توان تشخیص داد . چند تن سبدهای پهنی را به حالت تعادل روی سر نگه داشته اند . اسبان هم بخشی از خراج هستند.^[۱۲۱]
رژه باجپردازان امیر کارکمیش در ناحیه علیای فرات ، شامل مردانی با خفتان بلند است . از جمله چیزهائی که به عنوان هدیه خراجی آورده می شود اینهاست : دیگ های بزرگ که بر دوش حمل می گردد ، گوسفندان ، بزهای کوهی ، گاو و اسب . در رژه باجگزاران شهر تیر مردان قبای تنگ چسبانی که در جلو چاک دارد و پس رفته پوشیده اند و بر سر عمامه ای مخروطی دارند . هدایا مشتمل است بر : سبدهای روباز که روی سر حمل می شود ( اینها احتمالاً از خواروبار پر شده اند ) . دیگر های فلزی بزرگ که روی سر گذاشته شده اند و بسته هائی که بر شانه آورده می شوند . این هیئات با کشتی هائی که وسیله مشخص کردن بندرند ، آمده اند بنابراین میتوان احتمال داد که یا شاه این گروه را نزدیک ساحل پذیرفته و یا هنرمند بدین وسیله اشاره می کند که این دسته قسمتی از راه را با کشتی درنوردیده است .
در کاخ سارگن دوم در خرساباد نمونه های دیگری از تجسم رژه باجپردازان یافت شده است .
یک قطعه نقش برجسته در لوور ، هیئاتی را نشان می دهد که به عنوان نشانه تابعیت شهرستان نمونه های کوچکی از دیوار شهر را می آورند و نیز اسبان بسیار آراسته به شاه عرضه می کنند . مردان این گروه به وسیله ردای پوستی به عنوان بیگانگان مشخص کرده شده اند . نمونه دیگری شبیه به این موجود است که به وسیله تصاویر بزرگتر از حد طبیعی شاه را محصور در میان درباریان ، در حال بار دادن به آشوریان هدیه آور و هیئات های نمایندگی بیگانه مجسم میکند . حجاری های خرساباد با واقع گرائی کامل و تحرکی حقیقی نمایش داده شده اند . به طوری که نقوش برجسته تخت جمشید در برابر آنها خشک و رسمی مینماید . اما آخرین حد پیشرفت هنر حجاری بین النهرین در موضوعات شکار و نبرد آشور با نیپال به ظهور می رسد .^[۱۲۲]
در اینجا باید متوجه بود که از قدیم نمایش سان خراج و زندانیان به موضوعات هنر حجاری و نقاشی مصری نیز تعلق دارد . این که دولت اخیر تا چه اندازه بر کنده گران هخامنشی تاثیر گذاشته ، مسئله ایست که در اینجا نمیتوان به میان کشید . در هر حال درک خصائص نژادی اقوام بیگانه به همان حدی از تکامل که در نقوش برجسته کاخ های آشوری به چشم می خورد ، رسید . این قضاوت برای تماشاگر آرامگاه هارم هپ نزدیک سکارا یا معبد آمون در کارناک به حق جلوه می کند .
در همه این تجسم های سان خراج گزاران که تاکنون بررسی کرده ایم ، باج عرضه شده به نحو تمثیلی منعکس گشته است . بدان معنی که چند گوسفند مظهر یک گله اند و سه نفری که توپ پارچه می آورند ، بایستی گروه بسیار بزرگتری از خراج گزاران را بنمایانند . به خاطر محدودیت زمینه حجاری ها و نیز به علت موانع هنری هرگز نمیشد تصویری حقیقی از وسایل عرضه شده و باجپردازانی که در رژه اند ، ارائه داد . اما اندازه واقعی و نوع خراج ها بدان گونه که بر اقوام سرشکن شده بود ، در دیوان ها کتباً معین گشته بود . دیوان های هخامنشی در شوش ، تخت جمشید و همدان صورت بسیار دقیقی از خراج ها را دارا بودند که از آنها اشارات فراوانی در فهرستی که هرودوت از استان ها به دست می دهد ، به جای مانده است . اینکه در سنت بین النهرین و شرق باستان هم یک چنین شروح دیوانی با حجاری های باجگزاران همراه است ، برای بررسی ما اهمیت دارد .
سنگ نوشته ها و الواح گلین ، آگاهی به نسبت دقیقی از حساب و کتاب باج امپراتوری های بین النهرین به ما می دهند . این اسناد چندی پیش به وسیله و . ی . مارتین در مجموعه ای گردآوری گشت که ما پائین تر مطالبی چند از آن اخذ خواهیم کرد .
میتوان چند نوشته سومری را که از تحویل چوب به وسیله اقوام تابع یاد می کنند به عنوان نمونه هائی همطراز درفش اور به شمار آورد . چوب در جلگه بی جنگل سومر ماده ساختمانی خواهان دار بود ، همانسان که تنه درختان زاگرس ، کلیکیه و لبنان در دوره پسین تری پرخواستارترین واردات بین النهرین به شمار می رفت یک متن سومری دیگر از خراج فراوانی مشتمل بر حبوبات حکایت می کند که می توان غنائم یک لشکر کشی اش دانست .
اسناد خراج مصری نیز توصیف مصور را اضافه می کرده اند . از این گذشته مقررات باج در بسیاری از عهدنامه های دولتی هیتی به دقت شرح داده شده است. چنان می نماید که این گونه مقررات خراج جزئی از مشخصات پیمان نامه ها می بوده اند . این استنتاج به ویژه از آن جهت اهمیت دارد که از سرزمین هیتی هیچ گونه نقشی که خراج را مجسم کند بر جای نمانده است .^[۱۲۳]

درباره ریشه واژه بیمه دیدگاه و نگرشهای متفاوتی وجود دارد:
۱-۲-۲ در فرهنگ معین آمده است که برخی بر این باورند که این واژه از زبان هندی و واژه بیمه گرفته شده است و ریشه سانسکریت دارد که با واژه بیمه در زبان پارسی هم ریشه است.
۲-۲-۲ برخی دیگری بر این نظرند که بیمه ترجمه واژه روسی"استراخووانی” به معنای ضد بیم و ترس است و استدلال می کنند که نخستین بار روس ها در ایران به کارهای بیمه ای پرداختند.به همین جهت نزدیکی دو واژه بیم و بیمه در ذهن مردم سراینده ای را بر آن داشته است تا از سر شکوه و درد بگوید:
بر هر که رسد بیمی بر بیمه نماید رو در بیمه ام و در بیم این با که توان گفتن
برخی از مولفان نیز واژه بیمه را یکسره واژه فارسی می دانند و به استناد کتاب ابواسحاق ابراهیم اصطغری می‌گویند که بیمه نام شهری در دیار طبرستان و دیلم بوده است.
۳-۲ قرارداد بیمه:
طبق قانون مدنی ایران، (عقد عبارت است از اینکه یک یا چند نفر در مقابل یک یا چند نفر دیگر تعهد بر امری نمایند و مورد قبول آنها باشد.)
قرارداد بیمه بین بیمه گر و بیمه گذار که طرفین اصلی عقد هستند و مستقیماً در قرارداد ذی نفع،منعقد می شود. طبق ماده اول قانون بیمه ایران مصوب سال ۱۳۱۶ “بیمه عقدی است که به موجب آن یک طرف تعهد می کند در ازای پرداخت وجه یا وجوهی از طرف دیگر در صورت وقوع یا بروز حادثه، خسارت وارده بر او را جبران نموده یا وجه معینی بپردازد".
متعهد را “بیمه گر"، طرف تعهد را “بیمه گذار” ، وجهی را که بیمه گذار به بیمه گر می پردازد،"حق بیمه” و آنچه را که بیمه می شود، “موضوع بیمه” نامند.
در عقد بیمه، رابطه حقوقی که بین بیمه گذر و بیمه گر به وجود می آید منشا تعهد است. متعهد که بیمه گر است تعهد می‌کند که تحت شرایط معینی در صورت بروز حادثه که به تعهد بیمه گر تحقق می بخشد از بیمه شده رفع زیان کند.بیمه گذار یا بیمه شده کسی است که دارایی یا شخص او در معرض خطر مورد تعهد بیمه‌گر قرار گرفته باشد. بیمه گذار برای رفع زیان مالی احتمالی یا جبران آثار مالی صدماتی که به جان و سلامت او

وارد می شود، حق بیمه می پردازد و با پرداخت حق بیمه موجب می شود که قرارداد اعتبار یابد.جز بیمه عمر ، اصولاٌ بیمه عقدی است لازم به موجب قانون مدنی ایران،"عقد لازم آن است که هیچ یک از طرفین معامله حق فسخ آن را نداشته باشد مگر در موارد مشخص". هرگاه هر یک از طرفین یا هر دو بتوانند عقد را به میل خود فسخ کنند آن عقد جایز است. عقد، ممکن است برای یک طرف لازم و برای طرف دیگر جایز باشد.
طبق قانون مدنی ایران برای صحت هر معامله شرایط زیر اساسی است:
۱- قصد طرفین و رضای آن
۲- اهلیت طرفین
۳- موضوع معینی که مورد معامله باشد.
۴- مشروعیت جهت معامله
۴-۲ توافق و تنظیم قرارداد و تنظیم بیمه نامه:
در تنظیم قرارداد بیمه گذار معمولاً مستقیما به شرکت بیمه یا نمایدگی آن مراجعه می کند یا نماینده و دلال شرکت بیمه برای تشویق بیمه گذار به محل اقامت او مراجعه و مزایای بیمه یا بیمه های مورد نظر از تشریح و او را به خرید بیمه تشویق می نماید. در هر دو حالت، فرم پیشنهاد بیمه که قبلا بیمه گر آماده کرده است در اختیار متقاضی گذاشته تا آن را تکمیل و پس از امضا به بیمه گر تسلیم کند. در صورتی که پیشنهاد بیمه مورد موافقت بیمه گر قرار گیرد،بیمه نامه تهیه می شود و بیمه گر ان را امضا می کند. سپس خود بیمه گر مستقیماً بیمه نامه امضا شده را برای بیمه گذار می فرستد یا این کار را بر عهده نماینده اش محول می کند.
در واقع بیمه نامه سندی است که دلیل قرارداد بیمه محسوب می شود . در عمل ، بیمه نامه به فرمهای چاپی اطلاق می شود که بیمه گر برای انواع بیمه آماده کرده و حاوی شرایط عمومی بیمه است . علاوه بر شرایط عمومی ، برخی شرایط خصوصی هم به بیمه نامه اضافه می شود.
تنظیم بیمه نامه و درج توافق طرفین قرارداد در بیمه نامه ، نهایتاً ضرورت را دارد زیرا سند کتبی منافع بیمه گذار و بیمه گر را بهتر تأمین میکند. معمولاً برای جلوگیری از اشتباه و سوء تفاهم ، توافق شفاهی یا مبادله تلگرام و تلکس را با صدور گواهی بیمه و بیمه نامه تأیید می کنند.
۵-۲ فواید بیمه:
بیمه داراى مزایاى بسیارى است که از جمله مى توان به موارد زیر اشاره کرد:
- بیمه نوعى خدمت در زمان معین به افراد جامعه است .
- بیمه به عنوان اهرمى مهم در ایجاد نظم اجتماعى و آرامش جامعه است .
- بیمه گذار در پر تو بیمه ، از خطرات احتمالى آینده و نگرانیهاى مربوط به خود یا دارایى خویش ، ایمن مى‌شود و آرامش مى یابد.
- بیمه گـذار بـا پـرداخـت حـق بـیـمـه کـه مـعـمـولاً قـابـل پـرداخـت تـوسـط عـمـوم اسـت ، از تـحـمـل زبـانـهـاى شـدیـد و یـا غـیـر قـابـل تـحـمـل ، مـصـون مـى مـانـد یـا حـداقـل بـا قـبـول ضـررى انـدک ، از تحمل زبانهاى بزرگ رهایى مى یابد.
- بـیـمـه نـقش اقتصادى دارد، در حال حاضر، نقش کلیدى صنعت بیمه در زندگى روزمره افراد جوامع توسعه یافته کاملا آشکار است . تمام صنایع کـوچـک و بـزرگ و بـخـشـهـاى کـشـاورزى ، صـادرات ، واردات ، تـوزیـع کـالا، درمـان ، تأمین اجتماعی ، مسـکـن ، اتومبیل ، لوازم خانگى و…، تحت پوشش بیمه قرار دارند. به دلیل وجود پوشش بیمه است که همه بخشهاى اقتصادى جامعه بکار مى گیرند.
- بـیـمـه سبب ایجاد سرمایه مى شود، زیرا اقساطى را که بیمه گذار (در بیمه عمر و نظایر آن ) مى پردازد، ارزش سرمایه اى ندارند و در معرض هزینه شدن مى باشند. ولى بر اثر عقد بیمه (در بیمه عمر و نظایر آن ) بیمه گذار صاحب سرمایه اى هنگفت مى شود.
- بـیمه یک سرمایه گذارى بى خطر است ، زیرا هرگونه پس انداز، همیشه در معرض خطراتى چون سرقت و از بین رفتن مى باشد. اما سرمایه اى که براى بیمه گذار در شرکت بیمه گرد مى آید، محفوظ است .
۶-۲ اصول معاملات بیمه ای:
معاملات بیمه ای را اصول خاص آن از سایرمعاملات و روابط حقوقی بین افراد متمایز می‎کند و هر یک از طرفین قرارداد اعماز بیمه گرو بیمه گذار ملزم به ایفاء تعهداتی هستند.
۱-۶-۲ اصل حسن نیت
۲-۶-۲ اصل غرامت یا اصل زیان
۳-۶-۲ اصل نفع بیمه پذیر
۴-۶-۲ اصل جانشینی
۵-۶-۲ اصل تعدد بیمه
۶-۶-۲ اصل داوری
۷-۶-۲ اصل علت نزدیک
۸-۶-۲ اصل اتکائی
۷-۲ تاریخچه صنعت بیمه در جهان و ایران
۱-۷-۲ چگونگی پیدایش بیمه و سیر تحول آن:
پژوهشگران بر سر تاریخ بیمه توافق ندارند بعضی معتقدند که بیمه در شکل ابتدایی آن برای نخستین بار چهار هزار سال پیش از میلاد مسیح پدید آمده ، و برخی دیگر اظهار می دارتد که ششصد قبل از میلاد به وجود آمده است و همچنین در مورد محل پیدایش بیمه نیز نظر های متفاوتی وجود دارد بعضی خاستگاه بیمه را مصر و عراق (بابل) می‎دانند در حالی که برخی دیگر محل پیدایش بیمه را چین و هند ذکر می کنند برخی ادعا کرده‌اند که یونانی ها و رومی ها آغاز گران بیمه بوده اند.
برخی می نویسند: اندیشه مبنایی بیمه به معنای همکاری در سختیها و تقسیم خطر و توزیع خسارت بر دوش افراد و کمک به زیان دیده از قدیم نزد مصری ها هندی ها و رومی ها و عرب ها و ایرانی ها شناخته شده بود.
از آنجا که بیمه نسبت نزدیک با خطر و وقوع حاثه زیان بار دارد و بشر از سپیده دمان تاریخ باخطر روبرو بوده است و مقابل با خطر، زمان و مکان نمی شناسد از این رو می توان گفت زمینه های پیدایش بیمه نزد همه اقوام و ملل در همه سرزمین ها بنا به استعداد و ابتکار هر ملت و نوع فعالیت و دور و نزدیک بودن آنها با خطرها وجود داشته است. احساس خطر با احساس همگرایی و همیاری و خیر خواهی در تمامی نمونه های بیمه ابتدایی به نوعی خود نمایی کرده است ^.
۲-۷-۲ بیمه در قرون وسطی:
در قرون وسطی (۷۴۶-۱۴۵۲) میلادی شاهزادگان ملوک الطوایفی در مقابل مالیاتی که می گرفتند موظف بودند خسارتهایی را که در راه های مملکت آنان به مسافرین و تجار وارد می شد جبران نمایند عمل جبران خسارت در ایالت “آلزاس” نیز وجود داشته است بطوری که هر گاه خانه یکی از اهالی دچار حریق می شد سایر اهالی موظف به ساختن آن بودند. وام دادن با بهره زیاد که به اشکال مختلف توسط یونانیها و رومی ها قبل از میلادعمل می شد قرن اولیه بیمه دریایی را در قرون وسطی پی ریزی کرد.
امکان محدود بسیاری از دریانوردان به آنها اجازه نمی داد بدون مشارکت و همکاری بازرگان که از وضع مساعدی برخوردار بودند با حوادث بزرگ دریایی مقابل کنند. وامی که بازرگانان به دریانوردان می دادند دارای شرایط خاصی بود به این توضیح که اگر کشتی یا محمله آن به دنبال حوادث دریایی از بین می رفت وام دهنده حق مطالبه وام را نداشت. بر عکس وقتی کشتی یا محموله صحیح وسالم به مقصد می رسید علاوه بر استرداد آن سهمی از فروش کالا نیز که به نسبت دوری و نزدیکی راه بین ۱۵ تا ۴۸ درصد متغییر بود دریافت می‌داشت.این عمل را نمی توان بیمه به حساب آورد زیرا خسارت قبل از تحقق خطر پرداخت می شد و حق بیمه بعد از وقوع خسارت مورد محاسبه و مطالبه قرار می گرفت. چنین عملی به شرط بندی و سفته بازی بیشتر شباهت دارد تا بیمه، خاصه آنکه سود حاصل از این کار هیچگونه تناسبی با خطر نداشت. کلیسا که در این دوره تنها مقام مرجع عالی مورد احترام و مطلع بود. این عمل از در مخالفت درآمد و گریگور پاپ نهم در سال ۱۲۲۲ میلادی به موجب فرمانی اینگونه عملیات را به عنوان رباخواری محکوم کرد. برای فرار از این ممنوعیت جوامع تجاری در ازای دریافت مبلغی که از قبل تعیین می شد بازپرداخت ارزش کشتی یا محموله را در قبال خطر از بین رفتن تضمین می کردند. راه حل جدید که دیگر متضمن شرکت وام دهنده در سود خالص از محموله نبود بعد از مدتی از وضع جنینی خود خارج و شکل گرفت بالاخره بیمه دریایی مقدار یافت و اولین قرارداد بیمه دریایی از نیمه چهاردهم منعقد شد.
مازارین مرد ساسی و مذهبی فرانسه که اصالتا ایتالیایی بود بری رفع اشکالات مالی کشور طرحی ترسیم کرد که با اجرای این طرح برای اوراق قرضه ای که از طرف دولت لوئی چهاردهم منتشر شده بود خریداران زیادی علاقمند می شدند. تونتی پیشنهاد می کرد از عده ای داوطلب هر سال تا مدت معینی وجوهی دریافت شود و در پایان که مثلا ۱۰ تا ۱۵ سال بود و بهره متعلقه به آنها که در قید حیات هستند پرداخت شود. این عمل که بنام مبتکر آن به تونتین (Tontine) معروف شد و هنوز هم در فرانسه یکی دو موسسه به همین نام وجود دارد در حقیقت نوعی بیمه عمر به شرط حیات است. در بیمه عمر به شرط حیات بیمه گر از تعدادی بیمه شده حق بیمه های دریافت می کند، لکن آنها که قبل از سن معین فوت می کنند حقی ندارند، بلکه شرط استفاده از بیمه زنده بودن در پایان قرار داد است .
در سال ۱۷۰۵ یک شرکت انگلیسی با جمع آوری یک گروه ۲۰۰۰ نفری عملی عکس همل تونتین انجام داد با این ترتیب که در مقابل اعضا گروه متعهد شد که در صورت فوت ایشان، در پایان مدت قرارداد وجوه پرداختی اعضا را به اضافه بهره متعلقه آن بین وراث اعضا متوفی تقسیم کند، یعنی بیمه به شرط . در این قرارداد بر عکس حالت قبلی به اشخاص زنده هیچگونه سهمی تعلق نمی گیرد . در اواخر قرن هیجده و اوایل قرن نوزده به دنبال انقلاب صنعتی حوادثی که برای کارگران اتفاق می افتاد افزایش می یابد و بیمه حوادث ناشی از کار که منجر به مصدوم شدن یا مجروح شدن ضرورتی اجتناب ناپذیر مطرح می شود. بعدها به علت اهمیت اجتماعی که حوادث ناشی از کار پیدا می کند و بویژه تحت تاثیر فعالیت اتحادیه های کارگری این نوع بیمه اجباری و در اغلب کشورها از بخش خصوصی جدا و زیر نظر مستقیم دولت قرار می گیرد. لکن اجباری و دولتی شدن بیمه حوادث ناشی از کار مانع گسترش بیمه حوادث جسمانی در بخش خصوصی نگردید.
با نگاهی اجمالی به تاریخ بیمه به دست می آید که سابقه بیمه به عنوان یکی از عقود متعارف و تجاری آن قدرها طولانی نیست و از ابداعات ایتالیایی ها یا اسپانیایی ها در قرن چهاردهم و پانزدهم میلادی است.

• • فرضیه­ چهاردهم : بین میزان آگاهی از رفتارهای سلامتی و سبک زندگی سلامت محور رابطه وجود دارد.

مشاهده­ جدول ۵-۲-۱۴ نشان می­دهد بین آگاهی از رفتارهای سلامتی و سبک زندگی سلامت محور و ابعاد آن رابطه وجود دارد. رابطه­ فوق با توجه به (۰۰۰/۰ = sig) معنادار است. مقدار ضریب همبستگی (۱۸۰/۰ = r) هم چنین نشان می­دهد رابطه­ مثبت و مستقیمی وجود دارد. بنابراین با افزایش آگاهی زنان از رفتارهای سالم، نمره­ی سبک زندگی سلامت محور آنان نیز افزایش می یابد. به عبارتی داشتن آگاهی و اطلاع از رفتارهای سالم و فواید آن، در انتخاب شیوه­ زندگی نقشی تعیین کننده دارد. بررسی ابعاد سبک زندگی سالم نشان می­دهد، معناداری رابطه­ مذکور در ارتباط با مدیریت استرس، روابط اجتماعی و فعالیت فیزیکی نیز با توجه به سطح معناداری صدق می­ کند. مشاهده­ مقدار ضریب همبستگی برای ابعاد مدیریت استرس (۱۷۷/۰= r)، روابط اجتماعی (۱۴۹/۰= r)، فعالیت فیزیکی (۱۲۰/۰ = r) نشان می­دهد با افزایش آگاهی زنان از رفتار سلامتی نمره­ی ابعاد مدیریت استرس، روابط اجتماعی و فعالیت فیزیکی نیز افزایش می یابد.

جدول ۵-۲-۱۴ نتایج ضریب همبستگی آگاهی از رفتار سلامتی و سبک زندگی سلامت محور و ابعاد آن

۵-۲-۲- تحلیل­های چند متغیره
تحلیل­های چندمتغیره به ما این امکان را می­دهد که اهمیت نسبی هر متغیر مستقل را بر متغیر وابسته (سبک زندگی سلامت محور) با کنترل سایر متغیرهای مستقل بررسی و ارزیابی کنیم. بعلاوه نتایج این تحلیل­ها نشان می­ دهند که چنددرصد از واریانس متغیر وابسته توسط اثرات­جمعی متغیرهای مستقل تبیین می­شوند. بدین منظور، از آزمون­های رگرسیون خطی چند متغیری^[۶۲] و تحلیل مسیر^[۶۳] در بررسی عوامل مهم و تعیین­کننده موثر بر نمرات مقیاس سبک زندگی سلامت محور استفاده شد.
۵-۲-۲-۱- نتایج تحلیل رگرسیون چند متغیره
جهت بررسی اثرات مستقل و جمعی متغیرهای مستقل بر متغیر وابسته از رگرسیون خطی چند متغیری به روش گام به گام استفاده کردیم. در این روش قوی ترین متغیرها یک به یک وارد مطالعه می شوند و این کار تاجایی ادامه می یابد که خطای آزمون به ۵ درصد برسد (کلانتری، ۱۳۸۳ : ۱۸۴).
جدول شماره­ ۵-۲-۱۵ با بهره گرفتن از معادله­ رگرسیون چند متغیره به روش گام به گام، آماره­ های مربوط به تبیین متغیر وابسته (سبک زندگی سلامت محور) را بر اساس متغیرهای مستقل معنادار ارائه می کند. مشاهده­ مدل مفهومی تحقیق نشان می­دهد که، سه دسته عوامل (مدل) موثر بر سبک زندگی سلامت محور تعریف شده است. جدول زیر، ضرایب تاثیر رگرسیونی هر متغیر مستقل را بر اساس ضریب Beta نشان می دهد. با بهره گرفتن از این آماره می­توانیم سهم نسبی هر متغیر مستقل در مدل را مشخص کنیم.
قبل از پرداختن به گزارش اطلاعات جدول، ذکر این نکته ضروری است که با توجه به سطح سنجش برخی از متغیرهای مستقل میزان مطالعه در حوزه­ سلامت و هویت طبقاتی در سطح اسمی چند وجهی، جهت وارد کردن متغیرهای مذکور در معادله­ رگرسیونی چند متغیره به روش گام به گام، به این صورت اقدام شده است : با مرجع قرار دادن کدهای یکی از طبقات، کدهای صفر و یک به سایر طبقات تعلق گرفت.

• مدل نهایی تبیین سبک زندگی سلامت محور

معرفی کنندگان ارزش افزوده اقتصادی مزیت‌های زیادی را برای آن برشمرده اند که برخی از آنها عبارت است از:

تنها معیار، عملکردی است که تغییرات قیمت سهام در طی زمان را توضیح می‌دهد.
اهداف رشد و کارآیی عملیاتی را با یکدیگر تلفیق می‌کند.
مدیریت سرمایه در گردش و دارایی‌ها را بهبود می‌بخشد.
ابزاری مناسب برای تصمیمات بودجه بندی سرمایه‌ای است.
بهترین معیار ارزیابی و اندازه گیری عملکرد است.
قادر به اندازه گیری توانایی ایجاد ارزش فرصت‌های تاکتیکی و استراتژیکی است (مهدوی و رستگاری، ۱۳۸۶).
شرکت‌هایی که ارزش افزوده اقتصادی آنها مثبت است، سهام آنها در بازار به صرف به فروش می‌رسد و بنابراین برای سهامداران خلق ارزش می‌کنند اما شرکت‌هایی که ارزش افزوده اقتصادی آنها منفی است، سهام آنها در بازار به کسر به فروش می‌رسد (Lal Bhasin, 2013). این شرکت‌ها نه تنها برای سهامداران خود خلق ارزش نکرده اند، بلکه منابع را نیز هدر داده اند. ارزش افزوده اقتصادی بر کارایی عملیاتی و مدیریت ترازنامه تاکید دارد. بدون کارایی عملیاتی، سود عملیاتی پایین خواهد بود و مدیریت نادرست ترازنامه سبب افزایش غیرضروری دارایی‌ها و در نتیجه افزایش سرمایه و زیاد شدن هزینه سرمایه می‌شود. در صورت استفاده از ارزش افزوده اقتصادی برای ارزیابی عملکرد، مدیریت دارایی‌ها و مدیریت ترازنامه بهبود می‌یابد (مهدوی و رستگاری، ۱۳۸۶).
۲-۱-۷) اهمیت EVA در مقابل سود حسابداری و شاخص‌های مبتنی بر سود
سود و سودآوری یک واحد انتفاعی از دیرباز مورد بحث اقتصاددانان و حسابداران بوده است. در حقیقت، فلسفه اصلی ایجاد یک واحد انتفاعی همان سودآوری است. اما آیا منظور از سود، همان سودی است که در صورت‌های مالی نشان داده شده می‌شود؟ قطعا جواب منفی است، سودی که مورد نظر سهامداران و سرمایه‌گذاران است، غیر از سودی است که در صورتحساب سود و زیان نشان داده می‌شود. سودی که از طریق صورت حساب سود و زیان محاسبه می‌شود فقط هزینه بدهی را در نظر می‌گیرد و هزینه حقوق صاحبان سهام را نادیده می‌گیرد (این در حالی است که براساس تئوری ریسک و بازده هزینه حقوق صاحبان سهام بیشتر از هزینه بدهی می‌باشد و نادیده گرفتن هزینه حقوق صاحبان سهام درصورت حساب سود و زیان، باعث می‌شود که سود شرکت به طور واقعی نشان داده نشود). با به کار گیری EVA، هم هزینه بدهی و هم هزینه حقوق صاحبان سهام در نظر گرفته می‌شود و به این ترتیب سود حسابداری به سود اقتصادی تبدیل می‌گردد (Chandra Shil, 2009).
از طرف دیگر، سود حسابداری با اتخاذ روش‌های مختلف حسابداری (روش ارزیابی موجودی‌ها، روش‌های استهلاک، سرمایه‌ای یا هزینه تلقی کردن هزینه‌هایی مانند تحقیق و توسعه، در نظر گرفتن دخایر مختلف و …)، می‌تواند براساس خواست مدیران تغییر کند و از عملکرد واقعی شرکت فاصله بگیرد. بنابراین شاخص‌های مبتنی بر سود مانند ROE و EPS و غیره نمی تواند عملکرد واقعی شرکت را نشان بدهد. با به کار گیری EVA و تعدیلات پیشنهادی استوارت، می‌توان اثرات روش‌های حسابداری را مرتفع ساخته و عملکردی واقعی از شرکت ارائه نمود (Owusu-Antwi et al., 2015).
۲-۱-۸) تعدیلات حسابداری
استوارت برای اینکه سوگیری‌های سود حسابداری و احتمال دستکاری در آن را مرتفع سازد، پیشنهاد می‌کند که برای محاسبه‌ی EVA بایستی تعدیلاتی صورت گیرد تا سود حسابداری به سود اقتصادی و سرمایه حسابداری به سرمایه اقتصادی تبدیل گردد. در ابتدا، استوارت ۱۶۴ تعدیل، پیشنهاد می‌کند که به علت حجم زیاد این تعدیلات و انتقادات وارده بر آن، این تعدیلات را کاهش داده و به حدود ۵ الی ۱۵ تعدیل می‌رساند استوارت این تعدیلات را تحت عنوان معادل‌های حقوق صاحبان سهام ذکر می‌کند (Zarat Dakhely Parast et al., 2013). وی بر اساس تعریف EVA، فقط تعدیلاتی را پیشنهاد می‌کند که بتوانند از عهده‌ی ۴ آزمون زیر برآیند:
آیا تعدیل مورد نظر می‌تواند اثر با اهمیتی بر EVA داشته باشد؟
آیا با بهره گرفتن از آن تعدیل مدیران می‌توانند بر نتایج تاثیرگذار باشند؟
آیا تعدیل مورد نظر برای افراد عملیاتی به سادگی قابل درک است؟
آیا تعدیل مورد نظر را به راحتی می‌توان تجزیه و تحلیل و درک نمود؟ (Guasti Lima et al., 2014)
برخی از صاحبنظران از تعدیلات پیشنهادی استوارت حمایت می‌کنند و برخی دیگر اثر این تعدیلات را بر EVA، ناچیز می‌دانند: یانگ با بیان این نکته که این تعدیلات حسابداری تلاش‌های موفق را حذف می‌کند و حالتی را به وجود می‌آورد که EVA، بسیار نزدیک تر به جریانات نقدی باشد و کمتر موضوع حسابداری تعهدی گردد، از این تعدیلات حمایت می‌کند. زیمرمن^[۱۱]، اثر این تعدیلات را بر سود حسابداری اندک می‌داند و بر این اعتقاد است که بسیاری از این تعدیلات دارای هزینه‌های قانونی که باعث می‌شود ادعا کنند صورت‌های مالی درست و منصفانه نیست و نیز هزینه‌های اجرایی تدوین سیستمی که بتواند اطلاعات مربوط به این تعدیلات را افشاء کند، می‌شود که این هزینه‌ها، اغلب کمتر از فواید ناشی از انجام این تعدیلات است. استوارت اذعان می‌دارد این تعدیلات فقط باید محدود به تعدیلاتی شود که اثر قابل توجهی بر سود دارند و این تعدیلات هنگامی انجام می‌شود که اطلاعات لازم برای انجام تعدیلات به راحتی، قابل دستیابی باشد (Chandra Shil, 2009).
۲-۱-۹) ارزش افزوده اقتصادی تعدیل شده (REVA)
ارزش افزوده اقتصادی معیاری می‌باشد که قادر است این پاسخ را به سهامداران بدهد که مدیریت تا چه اندازه در افزایش ثروت دخیل بوده است اما با تمام امتیازهایی که ارزش افزوده اقتصادی دارا می‌باشد، یکسری انتقادات نیز بر ایم معیار وارد شد، اما انتقاد عمده‌ای که بر این معیار وارد شده این است که ارزش افزوده اقتصادی بر پایه ارقام تاریخی می‌باشد. درست است که با توجه به این ارقام اطلاعاتی که به دست می‌آید، اطلاعات قابل اتکایی می‌باشد، اما این اطلاعات خصوصیت کیفی مهم دیگری به نام مربوط بودن یعنی موثر بودن در تصمیم گیری را از دست می‌دهد. بنابراین می‌بینیم که در این روش هزینه فرصت منابع به کار رفته شده در شرکت بر مبنای ارزش دفتری محاسبه می‌شود. این در حالی است که سرمایه‌گذاران انتظار بازده مبتنی بر ارزش بازار را دارند. اگر سرمایه‌گذاران، شرکت را به ارزش بازار آن فروخته و وجوه حاصل از آن را در دارایی‌های با ریسک مساوی ریسک شرکت سرمایه‌گذاری کنند، در این صورت آنها می‌توانند انتظار بازدهی معادل هزینه سرمایه بر مبنای ارزش بازار کل شرکت را داشته باشند نه صرفا ارزش دفتری سرمایه‌گذاری که در ترازنامه نشان داده شده است. در نتیجه، هزینه سرمایه ناگزیر باید هزینه فرصت واقعی سرمایه‌گذاران را منعکس کند. از این رو باسیدور و همکاران (۱۹۹۷)، یک گونه‌ی دیگر از ارزش افزوده اقتصادی را به منظور برطرف کردن این عیوب مطرح نمودند که اینگونه اصلاح شده تحت عنوان ارزش افزوده اقتصادی تعدیل شده (REVA)، می‌باشد. در ارزش افزوده اقتصادی تعدیل شده به جای استفاده از ارزش دفتری شرکت از ارزش بازار شرکت در انجام محاسبات استفاده می‌شود (Circiumaru and Siminica, 2009).
ارزش افزوده اقتصادی تعدیل شده عبارت است از سود خالص باقیمانده که پس از کسر هزینه فرصت سرمایه‌گذاران به ارزش بازار از سود خالص عملیاتی پس از مالیات به دست می‌آید. نحوه محاسبه ارزش افزوده اقتصادی تعدیل شده همانند ارزش افزوده اقتصادی می‌باشد. تفاوت اساسی ارزش افزوده اقتصادی و ارزش افزوده اقتصادی تعدیل شده این است که مخارج به کار رفته در ارزش افزوده اقتصادی تعدیل شده براساس ارزش بازار شرکت در پایان دوره (t-1) و یا شروع دوره (t) می‌باشد. این در حالی می‌باشد که ارزش افزوده اقتصادی براساس ارزش دفتری دارایی‌ها در پایان همان سال محاسبه می‌شود.
REVA= NOPAT_t- WACC (MCAPITAL_t-1)
NOPAT_t: سود عملیاتی پس از کسر مالیات در پایان دوره (t)
WACC: میانگین موزون هزینه سرمایه
MCAPITAL: ارزش بازار شرکت در ابتدای دوره t (انتهای دوره t-1) (نایب زاده و همکاران، ۱۳۹۰).
۲-۱-۱۰) ارزش افزوده بازار
معیار اقتصادی برای سنجش عملکرد شرکت، ارزش افزوده بازار می‌باشد که از تفاوت میان ارزش بازار شرکت و سرمایه به کار گرفته شده در آن به دست می‌آید. ارزش افزوده بازار حاصل ارزش فعلی خالص طرح‌های گذشته و فرصت‌های سودآور آتی شرکت می‌باشد و نشان می‌دهد که چگونه شرکت به طور موفقیت آمیز سرمایه اش را به کار گرفته و فرصت‌های سودآور آینده را پیش بینی و برای دستیابی به آنها برنامه ریزی کرده است. از نظر تئوری، ارزش افزوده بازار یک شرکت برابر است با ارزش فعلی کلیه ارزش‌های افزوده اقتصادی شرکت با سود باقیمانده‌ای که انتظار می‌رود در آینده ایجاد شود (طالب نیا و شجاع، ۱۳۹۰).
ارزش بازار یک شرکت برابر با مجموع ارزش بازار صاحبان سرمایه و ارزش بازار دیون آن است. ارزش افزوده‌ی اقتصادی، اختلاف بین کل ارزش بازار واحد تجاری و سرمایه‌ی اقتصادی آن است. برخلاف نرخ بازده که فقط نتیجه‌ی یک دوره را منعکس می‌کند، ارزش افزوده بازار، معیاری تجمعی از عملکرد شرکت است. این معیار نشان می‌دهد که شرکت چگونه سرمایه خود را برنامه ریزی کرده است. لذا حداکثر کردن ارزش افزوده‌ی بازار می‌تواند هدف اولیه هر شرکتی باشد. از مزایای ارزش افزوده بازار، نشان دادن این موضوع است که چگونه یک شرکت به طور موفقیت آمیزی سرمایه اش را به کار برده و فرصت‌های سودآور آتی را پیش بینی کرده است (رضایی و همکاران، ۱۳۸۹).
از دیدگاه مالی ارزش افزوده اقتصادی، براساس چگونگی ارتباطش با ارزش افزوده بازار، تعریف می‌شود. در این روش ارزش افزوده بازار (MVA) برابر با ارزش فعلی ارزش‌های افزوده اقتصادی آتی مورد انتظار شرکت می‌باشد. از طرفی، ارزش افزوده بازار عبارت است از تفاوت بین ارزش شرکت و ارزش دفتری اقتصادی سرمایه به کار گرفته شده در شرکت. مطالب فوق الذکر در شکل فرمول‌های ریاضی زیر قابل بیان است:
MVA=کل سرمایه به کار گرفته شده در شرکت – ارزش شرکت
MVA= کل سرمایه به کار گرفته شده در شرکت – (حقوق صاحبان سهام + بدهی)
MVA=EVA₁/(1+C)¹ + EVA₂/(1+C)² + … + EVA_n/ (1+C)ⁿ
MVA= ∑ EVA_n / (۱+C)ⁿ
در حالی که ارزش افزوده بازار، اثرهای ناشی از اقدام‌های مدیریت از زمان تاسیس شرکت را مورد ارزیابی قرار می‌دهد، در محاسبه‌ی ارزش افزوده اقتصادی، بر اثربخشی مدیریت در یک سال مشخص تاکید می‌شود. MVA، نشان دهنده‌ی این موضوع است که چگونه یک شرکت به طور موفقیت آمیزی سرمایه اش را به کار گرفته و فرصت‌های سودآور آتی آینده را پیش بینی کرده است. هدف اولیه و اساسی هر واحد انتفاعی باید حداکثر کردن MVA، یاشد. EVA ایجاد کننده‌ی MVA می‌باشد. زیرا ارزش فعلی EVAهای آتی است که مبنای ارزیابی و ارزشگذاری شرکت در بازار می‌باشد. بنابراین اگرچه EVA، یک معیار داخلی برای اندازه گیری عملکرد است اما همین معیار داخلی منجر به ایجاد یک معیار خارجی می‌شود که ارزش شرکت را در بازار تعیین می‌کند. از EVAهای آتی مثبت باشد، سهام شرکت در بازار به صرف فروخته می‌شود اما اگر EVAهای آتی منفی باشد، سهام شرکت در بازار به کمتر از ارزش دفتری (به کسر) فروخته خواهد شد و چنین شرکت‌هایی در بازار سهام، از اقبال چندانی برخوردار نخواهند بود. MVA، نشان دهنده‌ی ارزیابی جامعه‌ی سرمایه‌گذار از فعالیت شرکت است و متاثر از عملکرد یک سال شرکت نمی باشد بلکه متاثر از عملکرد سال‌های آتی شرکت است. به طور کلی MVA و EVA معیارهای داخلی و خارجی اندازه گیری عملکرد و تعیین ارزش شرکت می‌باشند (Chandra Shil, 2009).
۲-۱-۱۱) ارتباط میان ارزش افزوده اقتصادی و سود باقی مانده
سود باقیمانده عیارت است از سود منهای بازده مورد انتظار سرمایه‌گذاری و به حاصل ضرب سرمایه‌گذاری در نرخ بازده مورد انتظار، هزینه‌های منتسب گویند که این هزینه‌ها در حسابداری شناسایی نمی شوند. هدف از حداکثر کردن سود باقی مانده این است که اگر نرخ سود یک بخش از نرخ مورد انتظار سرمایه‌گذاری بیشتر است، آن واحد باید گسترش یابد. بازده سرمایه‌گذاری و سود باقی مانده نشان دهنده‌ی نتیجه‌ی یک دوره می‌باشد، به طوری که می‌توان با انجام اقداماتی باعث افزایش کوتاه مدت در بازده سرمایه‌گذاری و سود باقیمانده شد، در حالی که با منافع بلندمدت سازمان مغایرت داشته باشد. برای مثال اگر مدیران کمتر به مخارج تحقیق و توسعه می‌پردازند تا سود آنها افزایش یابد، از این رو، مدیران سطح سود بالایی برای ارزیابی نسبت بازده سرمایه‌گذاری و مقدار سود باقیمانده خواهند داشت. بعد از معرفی ارزش افزوده اقتصادی توسط استوارت شرکت‌های معروفی همانند: ای.تی و تی، سی.اس.ایکس، کواکر، بریگز و استراتون از آن برای ارزیابی عملکرد استفاده کردند. شرکت سی.اس.ایکس که در صنعت حمل و نقل فعال است، قبل از به کار گیری ارزش افزوده اقتصادی، اکثر واحدهای آن ارزش افزوده اقتصادی منفی داشته اند. بعد از به کارگیری معیار ارزیابی، ارزش افزوده اقتصادی آن، بهبود قابل ملاحظه‌ای یافت و قیمت سهام شرکت از ۲۸ دلار در سال ۱۹۸۸ به ۵/۸۲ دلار در سال ۱۹۹۳ رسید. شرکت بریگز و استراتون که در صنعت انرژی و گازوییل فعال است، سیستم ارزش افزوده اقتصادی را در سال ۱۹۹۰ زمانی که بازده سرمایه اش ۷/۷ درصد بود، به کار گرفت. بعد از چهار سال، بازده سرمایه این شرکت به بیش از ۱۲ درصد افزایش یافت و قیمت سهام آن نیز طی همین مدت سه برابر شد. کوکاکولا با کاهش هزینه سرمایه و در نتیجه‌ی افزایش ارزش افزوده اقتصادی، افزایش قسمت سهام از ۳ دلار به ۵۷ دلار داشت. جک استال مدیر مالی کوکاکولا بیان کرد که «(EVA)، شما را مجبود می‌کند تا راه‌هایی را پیدا کنید که بتوانید با سرمایه کمتر، کار بیشتری انجام دهید.» در حال حاضر (EVA)، به عنوان یکی از سیستم‌های مدیریت مالی به حساب می‌آید. سیستمی که هدف اصلی آن افزایش ثروت سهامداران است و به عنوان مبنایی برای تعیین اهداف، بودجه بندی سرمایه‌ای و طرح‌های انگیزشی (پاداش)، محسوب می‌شود. این معیار به جای سود یا جریانات نقدی عملیاتی به عنوان یک معیار داخلی و خارجی برای سنجش عملکرد به کار می‌رود. موسسه استرن و استوارت موسسه پژوهشی (مشاوره ای) در امریکا است که در رابطه با «سیستم مدیریت مالی (EVA)»، به عنوان یک معیار اندازه گیری عملکرد داخلی و خارجی و معیاری برای تعیین پاداش مدیران، فعالیت می‌کند. همه ساله (EVA)، هزار شرکت امریکایی عضو بورس نیویورک توسط این موسسه محاسبه شده و شرکت‌ها برآن اساس رتبه بندی می‌شوند. در حال حاضر موسسات دیگری مانند گروه تحقیقاتی بوستون با ارائه معیارهایی مشابه مانند بازده جریانات نقدی سرمایه‌گذاری شده، موسسه آلکار با تجزیه و تحلیل جریانات نقدی تنزیل شده، هیأت مارکن با معیار سودهای اقتصادی تنزیل شده در این حوزه فعالیت می‌کنند. امروزه گزارشگری مالی به دلیل پایین بودن کیفیت و مربوط نبودن اطلاعاتی که ارائه می‌دهد، مورد انتقاد واقع شده است. کمیته گزارشگری مالی انجمن حسابداران رسمی امریکا برای بهبود وضعیت گزارشگری مالی پیشنهاد کرده است که شرکت‌ها برای اخذ تصمیمات داخلی و گزارشگری خارجی از (EVA) استفاده نمایند. بر این اساس طبق پیش بینی انجمن حسابداران رسمی امریکا در آینده (EVA) جایگزین (EPS) خواهد شد (رهنمای رودپشتی و محمودی، ۱۳۸۸).
۲-۱-۱۲) ارتباط میان ارزش افزوده اقتصادی، ارزش افزوده بازار و ملاحظات رشد
در فرمول MVA که پیشر اشاره شد، هیچ رشدی برای EVAهای آتی شرکت قایل نشده اند. اگر فرض شود که EVAهایآتی شرکت با نرخ رشد ثابت (g_EVA)، برای دوره‌های مختلف رشد کنند در این صورت خواهیم داشت:
Cost of capital=(coc)=هزینه سرمایه
g_EVA=نرخ رشد
MVA= EVA (1+ g_EVA)/(1+coc)¹ + EVA (1+ g_EVA)²/(1+coc)² + … + EVA (1+ g_EVA)^∞/(۱+coc)^∞
این مدل، شبیه مدل گوردون می‌باشد که به جای سود تقسیمی، EVA و به جای هزینه حقوق صاحبان سهام، هزینه کل سرمایه، نشسته است. فرمول فوق الذکر مجموع جملات یک تصاعد هندسی را نشان می‌دهد که با بهره گرفتن از روابط تصاعد هندسی به صورت ساده‌ی زیر در می‌آید:
MVA=EVA/coc-g_EVA
ذکر این نکته ضروری است بین MVA و EVA یک رابطه وجود دارد ولی این رابطه مستقیم نیست. اگر شرکت تاریخچه‌ بلند بالایی از EVA منفی داشته باشد، در آن صورت احتمال دارد که MVA نیز منفی شود و اگر شرکت تاریخچه‌ بلند بالایی از EVA مثبت داشته باشد، احتمال دارد MVA هم مثبت شود. به هر حال قیمت سهم که عنصر اصلی تشکیل دهنده‌ی محاسبات ارزش افزوده‌ی بازار است، بیشتربه عملکرد مورد انتظار آینده و نه عملکرد گذشته بستگی دارد. از این رو، شرکتی که تاریخچه‌ بلند بالایی از EVA منفی داشته می‌تواند دارای MVA مثبت شود (البته با فرض اینکه سرمایه‌گذاران انتظار داشته باشند، در آینده تغییرات اساسی رخ دهد) (Bolek et al., 2012).
۲-۱-۱۳) ارتباط میان EVA و NPV
یکی از اصول رایج درتجزیه و تحلیل سرمایه‌گذاری‌ها قانون NPV است، سرمایه‌گذاری در پروژه‌های با NPV مثبت، ارزش شرکت را افزایش می‌دهد و سرمایه‌گذاری در پروژه‌های با NPV منفی ارزش شرکت را کاهش می‌دهد. EVA یک بسط ساده از قانون NPV است. ارزش فعلی خالص NPV هر پروژه برابر است با ارزش فعلی ارزش اقتصادی ان پروژه در دوره عمرش:
NPV=∑ EVA_t / (۱+K_c)^t
این رابطه ارزش شرکت را با ارزش افزوده اقتصادی مرتبط می‌سازد. بیانی دیگر از ارزش شرکت به صورت زیر می‌باشد:

Opportunities

Threats & Challenges

• • اولین خدمات الکترونیکی دولتی در بسیاری استانها از جمله یزد

• • کاهش هزینه های بایگانی و رشد اقتصادی در دراز مدت

• • کاهش هزینه ها و وقتهای رفت و آمد و کاهش آلودگی

• • کاهش هزینه های پرسنلی

• • سرویس دهی بهتر و راحتر به مردم از طریق خدمات الکترونیکی

• • تکریم ارباب رجوع

• • سادگی و راحتی کار

• • افزایش امنیت و کیفیت

• • کاهش خطا و تحمل بیشتر خطای سیستم

• • کاهش برخی تخلفات به دلیل خودکار شدن سیستم

• • واکنش فرهنگی

• • مشکلات مخابراتی

• • نا امنی‌هایی ناشی از تمرکز زدایی

جدول شماره ۴- تحلیل SWOT
۷-۱ ارزیابی هزینه‌
در روشی که برای اشتراک پذیری و فروش الکترونیکی گاز در شرکت‌های گاز استانی، پیشنهاد شد، هزینه‌هایی که با مطرح شدن این روش جدای از هزینه‌های فعلی مطرح است را بررسی می‌کنیم.

قابل ذکر است که کلیه مراکز پیش‌خوان دولت و سازمان نظام مهندسی ساختمان به کامپیوترهای رومیزی، اینترنت مجهز هستند. همچنین خود شرکت گاز نیز به اینترنت پر سرعت مجهز هست. پس هزینه سخت افزارهای مورد نیاز که شامل سرور و VPN می‌شود. مشخصات کلی سرور پیشنهادی در قسمت مشخصات فنی سیستم توضیح داده شد، قیمت فعلی بازار بین ۴ تا ۸ میلیون تومان برای چنین سروری با توجه به مدل و داشتن حداقل امکانات موردنیاز برآورد می‌شود. برای تامین امنیت لازم، اکانت های VPN را با نرم افزارهای مربوطه با قیمت‌های ارزان ارائه می‌شود، به صورت تخمینی ماهیانه استفاده و پشتیبانی از چنین محیط امنی، ۲۰۰ هزار تومان هزینه در بر دارد.
در رابطه با پیشنهاد استفاده از دیناسنترها هزینه‌ها نسبت به خرید سرور کاهش می‌یابد. قیمت برآورد شده در دیتا سنتر پارس آنلاین، هزینه راه اندازی ۱۰۰هزار تومان و ماهیانه حدود ۴۰۰ هزار تومان هزینه در بر دارد. این در حالی است کلیه امنیت و پشتیبانی از خرابی‌ها و مانند آن به عهده دیتا سنتر است.
علاوه بر هزینه‌های سخت‌افزار مورد نیاز باید به هزینه‌های دیگری نیز توجه کرد. کارمندان پیش‌خوان‌های دولت علاوه بر کارهای مربوط به شرکت گاز، خدمات دیگری را نیز همچون صدور گذرنامه، برخی خدمات ثبت احوال و مانند آن را نیز انجام می‌دهند ، این در حالی است که تنها برای اشتراک پذیری گاز در یزد، دو کارمند شرکت نفت و کارمندانی که در واحد مشترکین شرکت گاز مشغول به کار هستند ( واحد مشترکین ناحیه یزد، ۱۵ کارمند تمام وقت دارد که روزانه از ساعت ۷ تا ۱۶ مشغول کار هستند) باید در طول روز تنها کارهای مربوط به شرکت گاز را انجام دهند. در صورت واگذاری این کار به پیش‌خوان‌های دولت و پیاده سازی روش پیشنهادی واحد مشترکین شرکت گاز به طور محسوسی تعدیل نیرو میگردد و تنها چند نفر برای پشتیبانی در آن واحد مستقر خواهند بود.
هزینه بایگانی اسناد و مدارک مورد نیاز، در حالت سنتی نسبت به ذخیره سازی آنها در هاردهای بزرگ به طور چشمگیری بیشتر است.
۷-۲ ارزیابی سرعت عمل
‌ برای مقاسبه سرعت روش فعلی نسبت به روش پیشنهادی باید زمان‌‌های رفت و آمد به سازمان نظام مهندسی ساختمان، شرکت نفت مرکزی و شرکت گاز را به علاوه انتظار برای پاسخگویی این سه شرکت، در نظر گرفت.
اگر مبدا حرکت از مرکز شهر یزد در نظر گرفته شود، در صورت داشتن وسیله، با توجه به ترافیک نه چندان زیاد این شهر، حداقل ۲۰ دقیقه برای رسیدن به هر سازمان زمان بر است.
دقیقه ۶۰= ۳*۲۰
اگر زمان پاسخگویی به متقاضی در شرکت نظام مهندسی ساختمان، ۱۵ دقیقه، در شرکت نفت مرکزی ۱۰ دقیقه و در شرکت گاز ۲۰ دقیقه در نظر گرفته شود:
دقیقه ۱۱۵ = ۶۰+۱۵+۱۰+۲۰
اما در روش پیشنهادی حدود ۲۰ دقیقه زمان برای رسیدن به نزدیکترین دفتر پیش‌خوان دولت، بیشتر زمان نمی‌برد. جهت پاسخگویی به درخواست نیز اگر ۱۵ دقیقه زمان نیاز باشد در مجموع ۳۵ دقیقه زمان لازم است.
دقیقه۸۰ =۳۵-۱۱۵
یعنی به طور متوسط، حدود ۸۰ دقیقه برای هر متقاضی در وقت صرفه جویی می‌شود و به سرعت امور افزوده شده است. نکته قابل توجه این‌که اگر مدارک متقاضی تکمیل نباشد و یا نقصی داشته باشد، زمان‌های رفت و برگشت به هرکدام از سازما‌ن‌ها به زمان محاسبه شده افزوده می‌شود.
۷-۳ ارزیابی سادگی و راحتی